آبسه بارتولن یکی از مشکلات عفونی ناحیه تناسلی زنان است که معمولاً در اثر عفونی شدن کیست بارتولن ایجاد میشود. این عارضه میتواند با تورم یکطرفه، درد شدید، قرمزی و حساسیت در نزدیکی دهانه واژن همراه باشد. برخلاف کیست ساده بارتولن که ممکن است بدون درد باشد، آبسه معمولاً ناراحتی قابلتوجهی ایجاد میکند و گاهی راه رفتن، نشستن و رابطه جنسی را دشوار میسازد.
شناخت تفاوت کیست و آبسه بارتولن اهمیت زیادی دارد؛ زیرا این دو مشکل از نظر علائم و روش درمان یکسان نیستند. در ادامه با علل ایجاد آبسه، نشانههای عفونت و مراقبتهای بعد از درمان آشنا میشویم.
غدد بارتولن دو غده کوچک در دو طرف بخش پایینی دهانه واژن هستند که مایعی برای مرطوب نگه داشتن ناحیه ورودی واژن ترشح میکنند. این مایع از طریق مجرای باریکی به بیرون راه پیدا میکند.
اگر مجرای خروجی غده بسته شود، ترشحات داخل آن جمع میشوند و کیست بارتولن به وجود میآید. در صورتی که این کیست دچار عفونت شود، ممکن است چرک درون آن تجمع پیدا کند و آبسه تشکیل شود.
آبسه معمولاً با تورم و درد بیشتری نسبت به کیست ساده همراه است و ممکن است در مدت کوتاهی بزرگتر شود.
کیست و آبسه بارتولن از نظر محل ایجاد به یکدیگر مرتبط هستند، اما ویژگیهای متفاوتی دارند.
کیست بارتولن معمولاً به دلیل انسداد مجرای خروجی غده و تجمع مایع ایجاد میشود. این اتفاق لزوماً به معنای وجود عفونت نیست.
اما آبسه زمانی تشکیل میشود که عفونت به کیست یا غده بارتولن راه پیدا کند و چرک در آن تجمع یابد.
کیست کوچک ممکن است هیچ دردی نداشته باشد و فرد تنها متوجه یک برجستگی در یک سمت دهانه واژن شود. در مقابل، آبسه معمولاً دردناک است و حتی تماس لباس با ناحیه مبتلا ممکن است ناراحتی ایجاد کند.
در کیست ساده ممکن است تورم بدون قرمزی و التهاب واضح دیده شود. اما در آبسه، پوست اطراف توده ممکن است قرمز، متورم و گرم باشد.
در آبسههای شدیدتر ممکن است تب، لرز، احساس ضعف و ناخوشی عمومی ایجاد شود. این علائم معمولاً در کیست ساده وجود ندارند.
آبسه بارتولن در اثر ورود و رشد میکروبها در ناحیه غده یا کیست ایجاد میشود. باکتریهای مختلفی میتوانند در بروز این عفونت نقش داشته باشند.
برخی از عوامل میکروبی احتمالی عبارتاند از:
باکتری اشرشیا کلی یا E. coli
برخی باکتریهای طبیعی موجود در پوست و دستگاه تناسلی
باکتریهای مرتبط با عفونتهای دستگاه تناسلی
عوامل عفونتهای مقاربتی مانند سوزاک و کلامیدیا در بعضی بیماران
وجود آبسه بارتولن بهتنهایی به معنای ابتلا به بیماری مقاربتی نیست. برای مشخص شدن عامل عفونت، پزشک ممکن است بر اساس علائم و سابقه فرد، آزمایشهای لازم را درخواست کند.
علائم آبسه معمولاً واضحتر از کیست ساده هستند و ممکن است در مدت کوتاهی شدت پیدا کنند.
یکی از مهمترین نشانهها، درد در اطراف غده بارتولن است. درد ممکن است هنگام نشستن، راه رفتن، ورزش یا تماس لباس با ناحیه بیشتر شود.
در اطراف دهانه واژن یک برجستگی متورم ایجاد میشود که ممکن است در لمس گرم و بسیار حساس باشد.
در صورت باز شدن خودبهخودی آبسه، ممکن است چرک یا مایع بدبو از آن خارج شود. گاهی پس از تخلیه، درد و فشار کاهش پیدا میکند.
در برخی موارد، عفونت با تب، لرز و احساس ناخوشی عمومی همراه میشود. وجود این علائم میتواند نشاندهنده شدت بیشتر عفونت باشد و نیاز به ارزیابی سریع پزشکی دارد.
به دلیل تورم و التهاب بافت اطراف دهانه واژن، رابطه جنسی ممکن است دردناک باشد. بهتر است تا زمان درمان و بهبود التهاب از رابطه جنسی واژینال خودداری شود.
متخصص زنان معمولاً با بررسی شرح حال و معاینه ناحیه تناسلی میتواند کیست یا آبسه بارتولن را تشخیص دهد.
پزشک درباره زمان شروع درد، سرعت افزایش تورم، وجود تب، سابقه عود و علائم همراه سؤال میکند. در صورت وجود ترشحات چرکی، ممکن است نمونهای برای بررسی میکروبی ارسال شود.
اگر احتمال عفونت مقاربتی وجود داشته باشد، آزمایشهای مربوط به سوزاک و کلامیدیا نیز ممکن است توصیه شوند.
در خانمهای بالای ۴۰ سال که برای نخستین بار با توده جدید در محل غده بارتولن مواجه میشوند، ممکن است نمونهبرداری برای رد احتمال بیماریهای نادر و جدیتر ضرورت پیدا کند.
درمان به اندازه آبسه، شدت درد، وجود عفونت و سابقه عود بستگی دارد.
در موارد خفیف، نشستن در آب گرم چند بار در روز ممکن است به کاهش ناراحتی و تسهیل تخلیه طبیعی کمک کند. بااینحال، اگر آبسه بزرگ یا بسیار دردناک باشد، این روش بهتنهایی کافی نیست.
پزشک ممکن است در صورت وجود عفونت بافت اطراف، تب، علائم عمومی عفونت یا شرایط خاص دیگر آنتیبیوتیک تجویز کند. انتخاب دارو باید بر اساس شرایط بیمار و احتمال عامل عفونی انجام شود.
آنتیبیوتیک همیشه جایگزین تخلیه آبسه نیست و در بسیاری از موارد آبسههای دردناک، تخلیه مناسب بخش مهم درمان محسوب میشود.
یکی از روشهای درمان، ایجاد برش کوچک و خارج کردن چرک است. در برخی موارد پس از تخلیه، کاتتر ورد قرار داده میشود تا مسیر خروج ترشحات برای چند هفته باز بماند.
در موارد عودکننده یا شرایطی که پزشک این روش را مناسب بداند، ممکن است مارسوپیالیزاسیون انجام شود. در این روش، پس از تخلیه محتویات آبسه، لبههای دیواره آن به پوست اطراف بخیه میشوند تا مسیر تخلیه باز بماند.
رعایت توصیههای پزشک پس از درمان برای بهبود مناسب و کاهش احتمال عفونت مجدد اهمیت دارد.
ناحیه تناسلی را طبق دستور پزشک تمیز و خشک نگه دارید.
در صورت توصیه پزشک، از حمام نشیمن با آب گرم استفاده کنید.
داروهای تجویزشده را طبق دستور مصرف کنید.
تا زمان بهبود زخم و اجازه پزشک از رابطه جنسی واژینال خودداری کنید.
از فشار دادن یا دستکاری محل تخلیه پرهیز کنید.
در صورت قرار دادن کاتتر ورد، برای خارج کردن آن در زمان تعیینشده به پزشک مراجعه کنید.
اگر پس از درمان تب، درد رو به افزایش، قرمزی گسترده، ترشحات بدبو یا خونریزی غیرمعمول ایجاد شد، باید وضعیت توسط پزشک بررسی شود.
بله. حتی پس از تخلیه آبسه نیز احتمال بازگشت آن وجود دارد. اگر مسیر خروجی دوباره بسته شود، ممکن است ترشحات در غده تجمع پیدا کنند و کیست یا آبسه جدید تشکیل شود.
در موارد عود مکرر، پزشک ممکن است روشهای دیگری مانند کاتتر ورد یا مارسوپیالیزاسیون را پیشنهاد کند. انتخاب روش درمانی به سابقه بیمار و شرایط فعلی او بستگی دارد.
آبسه بارتولن معمولاً در اثر عفونی شدن کیست بارتولن ایجاد میشود و با درد شدید، تورم، قرمزی و گاهی تب همراه است. درحالیکه کیست ساده ممکن است بدون درد باشد، آبسه معمولاً به ارزیابی و درمان پزشکی نیاز دارد. تخلیه آبسه، استفاده از کاتتر ورد و مارسوپیالیزاسیون از روشهای درمانی مورد استفاده هستند. تشخیص و انتخاب روش مناسب باید توسط متخصص زنان انجام شود.
دکتر طاهره فروغیفر، متخصص زنان و زایمان، در زمینه سلامت دستگاه تناسلی زنان و بررسی مشکلات مرتبط با ناحیه تناسلی، رحم و قاعدگی میتوانند راهنمایی پزشکی ارائه دهند. خانمهایی که با علائمی مانند تورم، درد، التهاب یا توده در نزدیکی دهانه واژن مواجه هستند، میتوانند برای تشخیص علت مشکل و بررسی روش درمان مناسب با متخصص زنان مشورت کنند.
کورتاژ یکی از روشهای پزشکی در حوزه زنان و زایمان است که برای بررسی یا خارج کردن بافت داخل رحم انجام میشود. ممکن است پزشک در شرایطی مانند خونریزی غیرطبیعی رحم، سقط جنین ناقص یا باقی ماندن بافت بارداری پس از سقط، انجام این روش را پیشنهاد کند. بسیاری از خانمها پیش از انجام کورتاژ درباره نحوه عمل، میزان درد، عوارض احتمالی و تأثیر آن بر باروری سؤال دارند.
آشنایی با کورتاژ و کاربردهای آن به بیمار کمک میکند با آگاهی بیشتری درباره درمان تصمیم بگیرد. البته انتخاب این روش باید پس از بررسی شرایط جسمی و تشخیص پزشک انجام شود؛ زیرا کورتاژ برای همه مشکلات رحم ضروری نیست و در برخی موارد روشهای کمتهاجمیتری وجود دارند.
کورتاژ که با نام D&C نیز شناخته میشود، مخفف عبارت Dilation and Curettage است. در این روش ابتدا دهانه رحم بهآرامی باز میشود و سپس پزشک با استفاده از ابزار مخصوص یا دستگاه مکش، بخشی از بافت داخل رحم را خارج میکند.
بافت خارجشده ممکن است برای بررسی بیشتر به آزمایشگاه پاتولوژی فرستاده شود. این بررسی به پزشک کمک میکند علت برخی خونریزیهای غیرطبیعی یا وجود تغییرات غیرمعمول در پوشش داخلی رحم را تشخیص دهد.
کورتاژ معمولاً توسط متخصص زنان و زایمان و در محیط درمانی مجهز انجام میشود. نوع بیهوشی یا بیحسی به علت انجام عمل، شرایط بیمار و نظر پزشک بستگی دارد.
کورتاژ را میتوان از نظر هدف انجام به دو گروه کلی تشخیصی و درمانی تقسیم کرد.
در کورتاژ تشخیصی، هدف اصلی خارج کردن نمونهای از بافت داخلی رحم برای بررسی آزمایشگاهی است. پزشک ممکن است در شرایطی مانند خونریزی غیرطبیعی رحم، خونریزی پس از یائسگی یا شک به وجود تغییرات غیرطبیعی در آندومتر، نمونهبرداری را توصیه کند.
نمونه بافت در آزمایشگاه زیر میکروسکوپ بررسی میشود تا وضعیت سلولها مشخص شود. این بررسی میتواند در تشخیص برخی مشکلات مانند ضخیمشدن غیرطبیعی آندومتر، پولیپ یا تغییرات پیشسرطانی و سرطانی کمککننده باشد.
در کورتاژ درمانی، هدف خارج کردن بافتی است که باقی ماندن آن در رحم میتواند موجب خونریزی، درد یا افزایش خطر عفونت شود.
یکی از موارد کاربرد این روش، باقی ماندن بخشی از بافت بارداری پس از سقط جنین است. در برخی شرایط نیز پس از زایمان، اگر بخشی از بافت جفت در رحم باقی مانده باشد، پزشک ممکن است روش مناسب برای تخلیه رحم را بررسی کند.
البته همه موارد سقط یا خونریزی به کورتاژ نیاز ندارند. بسته به شرایط بیمار، سن بارداری، شدت خونریزی و وضعیت عمومی بدن، ممکن است انتظار همراه با پیگیری، درمان دارویی یا تخلیه جراحی انتخاب شود.
در روش کورتاژ سنتی ممکن است از ابزاری به نام کورت برای خارج کردن بافت استفاده شود. در روش ساکشن یا آسپیراسیون، بافت داخل رحم به کمک لوله مخصوص و مکش خارج میشود.
در بعضی موارد، پزشک از روش ترکیبی یا ابزارهای دیگر استفاده میکند. انتخاب روش به علت انجام عمل، وضعیت رحم و بارداری، امکانات مرکز درمانی و تشخیص متخصص بستگی دارد.
بنابراین، کورتاژ و ساکشن کاملاً مترادف نیستند؛ هرچند هر دو ممکن است برای خارج کردن بافت از داخل رحم به کار بروند.
مراحل انجام کورتاژ ممکن است با توجه به شرایط بیمار و نوع عمل متفاوت باشد، اما معمولاً شامل مراحل زیر است:
۱. ابتدا پزشک سابقه پزشکی، داروهای مصرفی، حساسیتها و وضعیت بیمار را بررسی میکند.
۲. در صورت نیاز، آزمایش خون، سونوگرافی یا بررسیهای دیگر انجام میشود.
۳. بیمار در وضعیت مناسب روی تخت معاینه یا جراحی قرار میگیرد و بیحسی یا بیهوشی طبق برنامه درمانی انجام میشود.
۴. پزشک با استفاده از ابزار مخصوص، دهانه رحم را بهاندازه لازم باز میکند.
۵. سپس با استفاده از کورت یا دستگاه مکش، بافت موردنظر خارج میشود.
۶. در صورت نیاز، نمونه بافت برای بررسی پاتولوژی ارسال میشود.
مدت انجام عمل معمولاً کوتاه است، اما زمان آمادهسازی، بیهوشی و مراقبت پس از عمل نیز باید در نظر گرفته شود. بسیاری از بیماران در صورت پایدار بودن شرایط عمومی، همان روز ترخیص میشوند.
کورتاژ مانند هر روش جراحی دیگری ممکن است با عوارضی همراه باشد، هرچند بروز عوارض جدی شایع نیست. برخی از عوارض احتمالی عبارتاند از:
خونریزی بیشتر از حد انتظار
عفونت رحم
آسیب به دهانه رحم
سوراخ شدن دیواره رحم
عوارض مرتبط با بیهوشی
ایجاد چسبندگی داخل رحم در موارد نادر
چسبندگی داخل رحم که با نام سندرم آشرمن شناخته میشود، ممکن است پس از برخی اقدامات داخل رحمی ایجاد شود. این مشکل میتواند باعث کاهش خونریزی قاعدگی، قطع قاعدگی یا در بعضی موارد اختلال باروری شود.
احتمال بروز عوارض به شرایط بیمار، علت انجام عمل و روش مورد استفاده بستگی دارد.
در بیشتر موارد، کورتاژ بدون عارضه انجام میشود و بهتنهایی به معنای ناباروری نیست. بسیاری از زنان پس از این عمل میتوانند بارداری طبیعی داشته باشند.
بااینحال، در موارد نادری ممکن است چسبندگی داخل رحم یا آسیب به بافتهای آن ایجاد شود. اگر پس از کورتاژ قاعدگی بسیار کم شود، قطع شود یا فرد برای بارداری با مشکل مواجه شود، لازم است وضعیت رحم بررسی شود.
کورتاژ روشی پزشکی برای خارج کردن یا نمونهبرداری از بافت داخل رحم است و در شرایطی مانند خونریزی غیرطبیعی، باقی ماندن بافت بارداری پس از سقط و برخی مشکلات آندومتر کاربرد دارد. این روش ممکن است با ابزار کورت یا دستگاه مکش انجام شود. تشخیص نیاز به کورتاژ و انتخاب روش مناسب باید توسط متخصص زنان و بر اساس شرایط هر بیمار صورت بگیرد.
دکتر طاهره فروغیفر، متخصص زنان و زایمان، در زمینه سلامت دستگاه تناسلی زنان، بررسی مشکلات قاعدگی و مسائل مرتبط با رحم و بارداری میتوانند راهنمایی پزشکی ارائه دهند. خانمهایی که با خونریزی غیرطبیعی، مشکلات رحمی یا عوارض پس از سقط مواجه هستند، میتوانند برای ارزیابی وضعیت خود و بررسی روش درمان مناسب با متخصص زنان مشورت کنند.
ترشحات واژن یکی از بخشهای طبیعی عملکرد دستگاه تناسلی زنان هستند و نقش مهمی در حفظ رطوبت، پاکسازی و محافظت از محیط واژن دارند. بسیاری از خانمها در دورههای مختلف زندگی، تغییراتی در رنگ، مقدار، بو و غلظت ترشحات خود مشاهده میکنند. این تغییرات همیشه نشانه بیماری نیستند؛ زیرا عواملی مانند چرخه قاعدگی، تخمکگذاری، بارداری و تغییرات هورمونی میتوانند بر ظاهر ترشحات تأثیر بگذارند.
بااینحال، گاهی تغییر ترشحات همراه با خارش، سوزش، بوی نامطبوع یا درد است و میتواند نشانه عفونت یا مشکل دیگری در دستگاه تناسلی باشد. شناخت انواع ترشحات واژن به زنان کمک میکند تغییرات طبیعی بدن خود را بهتر بشناسند و در زمان مناسب به پزشک مراجعه کنند.
ترشحات طبیعی معمولاً شفاف یا سفید هستند و بوی تند و ناخوشایندی ندارند. غلظت آنها ممکن است در روزهای مختلف چرخه قاعدگی تغییر کند؛ گاهی حالت چسبنده و غلیظ دارند و گاهی رقیق، لغزنده و کشدار میشوند.
این ترشحات به خروج سلولهای مرده و حفظ تعادل طبیعی محیط واژن کمک میکنند. بنابراین، وجود ترشحات بهخودیخود نشانه عفونت یا عدم رعایت بهداشت نیست و نیازی به شستوشوی داخل واژن برای از بین بردن آنها وجود ندارد.
ترشحات شفاف و لغزنده در بسیاری از زنان طبیعی هستند. این نوع ترشحات معمولاً در حوالی زمان تخمکگذاری بیشتر میشوند و ممکن است حالتی شبیه سفیده تخممرغ خام داشته باشند. افزایش هورمون استروژن در این دوره باعث تغییر مخاط دهانه رحم میشود.
اگر ترشحات شفاف بدون بوی نامطبوع، خارش یا سوزش باشند، معمولاً جای نگرانی ندارند.
ترشحات سفید میتوانند کاملاً طبیعی باشند؛ بهویژه اگر بوی ناخوشایند یا علائم تحریککننده نداشته باشند. در بعضی روزهای چرخه قاعدگی، این ترشحات غلیظتر و کرمی میشوند.
اما ترشحات سفید و تکهتکه شبیه پنیر، بهخصوص اگر با خارش شدید، قرمزی و سوزش همراه باشند، ممکن است نشانه عفونت قارچی واژن باشند. تشخیص قطعی تنها با توجه به ظاهر ترشحات امکانپذیر نیست و گاهی معاینه و آزمایش لازم است.
ترشحات زرد کمرنگ ممکن است در برخی شرایط به دلیل تغییرات طبیعی و خشک شدن ترشحات روی لباس زیر دیده شوند. بااینحال، ترشحات زرد پررنگ، چرکی یا همراه با بوی بد، درد هنگام ادرار و خارش میتوانند نشانه عفونت باشند.
برخی عفونتهای منتقله از راه جنسی مانند تریکومونیازیس یا عفونتهای دهانه رحم نیز ممکن است با ترشحات زرد همراه باشند. بنابراین، در صورت مشاهده تغییر غیرمعمول باید علت بررسی شود.
ترشحات سبز، بهویژه اگر کفآلود یا بدبو باشند، طبیعی محسوب نمیشوند و میتوانند با عفونتهایی مانند تریکومونیازیس ارتباط داشته باشند. گاهی عفونتهای دیگر دستگاه تناسلی نیز باعث تغییر رنگ ترشحات میشوند.
در صورت مشاهده این نوع ترشحات، بهتر است برای معاینه و انجام آزمایش به متخصص زنان مراجعه شود. خوددرمانی با داروهای ضدقارچ یا آنتیبیوتیک ممکن است درمان صحیح را به تأخیر بیندازد.
ترشحات نازک و خاکستری متمایل به سفید که بوی ماهی، بهخصوص پس از رابطه جنسی، دارند میتوانند نشانه واژینوز باکتریایی باشند. این وضعیت در اثر برهم خوردن تعادل باکتریهای طبیعی واژن ایجاد میشود و لزوماً یک بیماری مقاربتی محسوب نمیشود.
واژینوز باکتریایی گاهی بدون علامت است، اما در صورت بروز ترشح و بوی غیرطبیعی باید بررسی و در صورت نیاز درمان شود.
ترشحات قهوهای معمولاً به دلیل وجود مقدار کمی خون قدیمی در ترشحات واژن ایجاد میشوند. این حالت ممکن است در روزهای پایانی قاعدگی یا ابتدای آن دیده شود.
ترشحات صورتی نیز میتوانند ناشی از مخلوط شدن مقدار کمی خون با ترشحات طبیعی باشند. بااینحال، لکهبینی مکرر بین قاعدگیها، خونریزی بعد از رابطه جنسی یا ترشحات خونی پس از یائسگی نیازمند بررسی پزشکی هستند.
اگر تغییر ترشحات با یک یا چند مورد از علائم زیر همراه باشد، بهتر است به پزشک مراجعه کنید:
بوی تند، ماهیمانند یا ناخوشایند
خارش و سوزش واژن
قرمزی یا التهاب ناحیه تناسلی
درد هنگام ادرار یا رابطه جنسی
درد زیر شکم یا لگن
خونریزی غیرطبیعی بین دو قاعدگی
ترشحات سبز، چرکی یا کفآلود
پزشک برای تشخیص علت ترشحات، درباره زمان شروع علائم، رنگ و بوی ترشحات، سابقه قاعدگی و علائم همراه سؤال میکند. در صورت نیاز، معاینه و نمونهبرداری از ترشحات انجام میشود. بررسی pH واژن، مشاهده نمونه زیر میکروسکوپ و آزمایشهای تشخیص عفونت نیز ممکن است مورد استفاده قرار بگیرند.
درمان به علت اصلی بستگی دارد؛ برای مثال، عفونت قارچی، واژینوز باکتریایی و عفونتهای مقاربتی درمانهای متفاوتی دارند. بنابراین، استفاده خودسرانه از دارو میتواند باعث درمان نامناسب یا عود علائم شود.
برای کاهش تحریک و حفظ سلامت ناحیه تناسلی، شستوشوی ملایم قسمت خارجی با آب و در صورت نیاز شوینده بدون عطر کافی است. از شستوشوی داخل واژن، اسپریهای خوشبوکننده و دستمالهای معطر خودداری کنید. همچنین بهتر است لباس زیر تمیز و قابلتنفس استفاده شود و در صورت بروز علائم غیرطبیعی، درمان را به تأخیر نیندازید.
ترشحات شفاف و سفید بدون بوی نامطبوع و علائم آزاردهنده، در بسیاری از مواقع طبیعی هستند. در مقابل، تغییر واضح رنگ، بوی ناخوشایند، خارش، سوزش و درد میتوانند نشانه عفونت یا مشکلات دیگر باشند. توجه به تغییرات بدن و مراجعه بهموقع به پزشک، به تشخیص دقیق و درمان مناسب کمک میکند.
دکتر طاهره فروغیفر، متخصص زنان و زایمان، در زمینه بررسی و مراقبت از سلامت دستگاه تناسلی زنان فعالیت میکنند. خانمهایی که با تغییر غیرطبیعی ترشحات واژن، خارش، سوزش، بوی نامطبوع یا سایر مشکلات زنان مواجه هستند، میتوانند برای بررسی علت علائم و دریافت راهنمایی درمانی متناسب با شرایط خود به متخصص زنان مراجعه کنند.
تعیین جنسیت فرزند پیش از بارداری یکی از موضوعاتی است که بعضی زوجها هنگام برنامهریزی برای فرزندآوری درباره آن سؤال میکنند. در میان روشهای کمکباروری، نام IUI یا تلقیح داخل رحمی گاهی در کنار روشهای تعیین جنسیت مطرح میشود. اما آیا میتوان با انجام IUI جنسیت جنین را بهطور قطعی انتخاب کرد؟ آیا این روش شانس تولد دختر یا پسر را افزایش میدهد؟
برای پاسخ به این پرسشها باید ابتدا تفاوت میان درمان ناباروری با IUI و روشهای انتخاب جنسیت را بشناسیم.
IUI مخفف Intrauterine Insemination و به معنای تلقیح داخل رحمی است. در این روش، نمونه اسپرم پس از آمادهسازی و شستوشو در آزمایشگاه، با استفاده از یک لوله باریک و انعطافپذیر به داخل رحم منتقل میشود. هدف از این کار، نزدیکتر کردن اسپرمهای آماده و متحرک به محل عبور تخمک و افزایش احتمال لقاح است.
معمولاً زمان انجام IUI با توجه به زمان تخمکگذاری تعیین میشود. در برخی موارد، پزشک برای تنظیم زمان تخمکگذاری از داروهای تحریک تخمدان و سونوگرافی استفاده میکند. پس از آمادهسازی نمونه اسپرم، عمل تلقیح انجام میشود و در صورت وقوع لقاح و لانهگزینی، بارداری شکل میگیرد.
نکته مهم این است که IUI یک روش کمکباروری است و بهتنهایی برای انتخاب جنسیت جنین طراحی نشده است.
در انسان، تخمک معمولاً دارای کروموزوم جنسی X است؛ درحالیکه اسپرم میتواند حامل کروموزوم X یا Y باشد. اگر اسپرم حامل X با تخمک لقاح پیدا کند، معمولاً جنین دارای ترکیب کروموزومی XX خواهد بود و اگر اسپرم حامل Y با تخمک لقاح پیدا کند، معمولاً ترکیب XY شکل میگیرد.
بنابراین، نوع کروموزوم جنسی اسپرم در تعیین جنس کروموزومی جنین نقش دارد. بااینحال، در شرایط طبیعی امکان انتخاب قطعی اسپرم X یا Y هنگام لقاح وجود ندارد و احتمال تولد دختر یا پسر در بارداری طبیعی تقریباً نزدیک به یکدیگر است.
خود عمل IUI جنسیت جنین را تعیین نمیکند. بااینحال، در برخی مراکز و در صورت دسترسی به فناوریهای خاص، روشهایی برای جداسازی نسبی اسپرمهای حامل کروموزوم X و Y پیش از تلقیح بررسی یا استفاده شدهاند.
یکی از روشهای مطرحشده، جداسازی اسپرم با فناوری فلوسایتومتری است. در این روش، اسپرمها بر اساس تفاوت مقدار DNA موجود در آنها بررسی و دستهبندی میشوند. از آنجا که اسپرم حامل کروموزوم X معمولاً مقدار DNA بیشتری از اسپرم حامل Y دارد، دستگاه میتواند با استفاده از ویژگیهای فلورسانس، جمعیت اسپرمها را تا حدی از یکدیگر جدا کند.
این فرایند به معنای جداسازی صددرصدی نیست؛ بلکه هدف آن افزایش سهم اسپرمهای حامل یک نوع کروموزوم در نمونه آمادهشده است. در صورت استفاده از این نمونه برای IUI، همچنان احتمال بارداری و جنسیت نهایی به عوامل مختلفی وابسته خواهد بود.
در یک مطالعه منتشرشده درباره روش جداسازی اسپرم با فلوسایتومتری، پس از جداسازی با هدف افزایش اسپرمهای حامل X، میانگین سهم این اسپرمها در نمونه حدود ۸۷٫۷ درصد گزارش شد. در نمونههای جداسازیشده با هدف افزایش اسپرمهای حامل Y، این میزان حدود ۷۴٫۳ درصد بود. در میان نوزادان متولدشده پس از این روش، درصد تولد دختر در گروه انتخاب اسپرم X حدود ۹۳٫۵ درصد و درصد تولد پسر در گروه انتخاب اسپرم Y حدود ۸۵٫۳ درصد گزارش شد.
این ارقام مربوط به یک مطالعه مشخص و فناوری خاص هستند و نباید بهعنوان تضمین نتیجه در همه مراکز یا برای تمام زوجها در نظر گرفته شوند. همچنین این آمار به معنای آن نیست که احتمال بارداری در هر بار IUI همین میزان است؛ احتمال بارداری موضوع جداگانهای است و به سن زن، کیفیت اسپرم، وضعیت لولههای رحمی و سایر عوامل بستگی دارد.
در روش IUI، اسپرم آمادهشده به داخل رحم منتقل میشود و لقاح معمولاً در داخل بدن اتفاق میافتد. حتی اگر از روش جداسازی اسپرم استفاده شود، جنسیت جنین پیش از لقاح بهطور قطعی مشخص نمیشود.
اما در روش IVF یا لقاح آزمایشگاهی، تخمک و اسپرم در محیط آزمایشگاه با یکدیگر ترکیب میشوند و جنین تشکیل میشود. در صورت انجام آزمایش ژنتیکی پیش از انتقال جنین، مانند PGT، میتوان برخی ویژگیهای کروموزومی جنین از جمله کروموزومهای جنسی را بررسی کرد. این روش با IUI متفاوت است و به فرایندهای آزمایشگاهی و پزشکی بیشتری نیاز دارد.
خیر. انتخاب روش کمکباروری باید بر اساس شرایط باروری زوجین، سن، ذخیره تخمدان، وضعیت لولههای رحمی و کیفیت اسپرم انجام شود. همچنین دسترسی به روشهای جداسازی اسپرم، مجوزهای قانونی و سیاستهای مراکز درمان ناباروری در کشورهای مختلف یکسان نیست.
IUI بهتنهایی روش تعیین قطعی جنسیت نیست؛ اما در برخی فناوریهای خاص، جداسازی نسبی اسپرمهای حامل X یا Y و استفاده از آنها در IUI میتواند احتمال تولد یک جنس را افزایش دهد. بااینحال، هیچ تضمینی برای نتیجه وجود ندارد و زوجها باید پیش از اقدام، درباره میزان موفقیت واقعی، محدودیتها، هزینهها و شرایط پزشکی با متخصص مشورت کنند.
دکتر طاهره فروغیفر، متخصص زنان و زایمان، در زمینه سلامت زنان، بررسی مشکلات قاعدگی و مسائل مرتبط با سلامت باروری میتواند راهنمایی پزشکی ارائه دهد. زوجهایی که درباره روشهای کمکباروری، احتمال بارداری یا انتخاب روش مناسب برای فرزندآوری سؤال دارند، بهتر است ابتدا شرایط باروری خود را ارزیابی کنند و در صورت نیاز برای بررسی تخصصی به مرکز درمان ناباروری مراجعه کنند.
آموزش جنسی یکی از موضوعات مهم در تربیت و مراقبت از کودکان است؛ بااینحال، بسیاری از والدین تصور میکنند صحبت درباره این موضوع باید تا دوران نوجوانی به تعویق بیفتد. برخی نیز نگراناند که آگاهی دادن به کودک درباره بدن و حریم خصوصی، باعث کنجکاوی زودهنگام او شود. درحالیکه آموزش صحیح و متناسب با سن، به معنای آموزش جزئیات روابط جنسی نیست؛ بلکه به کودک کمک میکند بدن خود را بشناسد، مرزهای شخصی را درک کند و در موقعیتهای ناامن بهتر از خودش محافظت کند.
آموزش درباره بدن، حریم خصوصی و روابط سالم میتواند از سالهای ابتدایی کودکی آغاز شود. این آموزش باید تدریجی باشد و با رشد ذهنی و عاطفی کودک تغییر کند. برای مثال، یک کودک خردسال به توضیحاتی ساده درباره نام اعضای بدن، تفاوت بخشهای خصوصی بدن و رعایت حریم شخصی نیاز دارد؛ درحالیکه کودک بزرگتر ممکن است درباره بلوغ، تغییرات جسمی و مسائل مربوط به روابط اجتماعی سؤال کند.
نکته مهم این است که والدین نباید منتظر یک سن مشخص یا یک گفتوگوی طولانی باشند. آموزش جنسی یک فرایند پیوسته است که در موقعیتهای روزمره و متناسب با پرسشهای کودک انجام میشود.
یکی از نخستین مراحل آموزش، آشنا کردن کودک با بدن خودش است. والدین بهتر است از نامهای صحیح و قابلفهم اعضای بدن استفاده کنند و به کودک توضیح دهند که بعضی قسمتهای بدن خصوصی هستند و دیگران نباید بدون دلیل و بدون رعایت اصول مراقبتی به آنها دست بزنند.
همچنین باید به کودک گفته شود که بدن او متعلق به خودش است و حق دارد درباره تماس بدنی احساس راحتی یا ناراحتی داشته باشد. البته لازم است توضیح داده شود که در برخی شرایط، مانند معاینه پزشکی یا کمک بهداشتی والدین برای کودک خردسال، ممکن است تماس ضروری وجود داشته باشد؛ اما این کار باید با توضیح، احترام و رعایت حریم کودک انجام شود.
کودکان باید یاد بگیرند که هیچکس حق ندارد آنها را مجبور به تماس بدنی ناراحتکننده کند. والدین میتوانند با زبانی ساده توضیح دهند که اگر کسی به قسمتهای خصوصی بدن آنها دست زد، از آنها خواست بدن خود را نشان دهند یا درخواست کرد موضوعی را درباره بدنشان مخفی نگه دارند، کودک میتواند مخالفت کند و از موقعیت دور شود.
باید به کودک آموزش داد که در چنین شرایطی:
با صدای بلند بگوید «نه» یا «این کار را دوست ندارم».
در صورت امکان از آن موقعیت فاصله بگیرد.
موضوع را به یک بزرگسال قابل اعتماد اطلاع دهد.
اگر فرد اول به حرف او توجه نکرد، از شخص امن دیگری کمک بخواهد.
نکته بسیار مهم این است که کودک باید بداند اگر کسی رفتار نامناسبی با او داشت، مقصر نیست؛ حتی اگر آن فرد آشنا یا یکی از نزدیکان خانواده باشد.
آموزش حریم خصوصی فقط به اعضای بدن محدود نمیشود. کودک باید یاد بگیرد که برای عکس گرفتن، بغل کردن، بوسیدن یا هر نوع تماس بدنی، احساس و رضایت او اهمیت دارد. نباید او را مجبور کرد کسی را ببوسد یا در آغوش بگیرد، حتی اگر آن فرد از بستگان باشد.
همچنین باید درباره فضای مجازی با کودک صحبت کرد. به او توضیح دهید که نباید عکس خصوصی خود را برای دیگران ارسال کند، با افراد ناشناس اطلاعات شخصی به اشتراک بگذارد یا به درخواستهای مشکوک پاسخ دهد. اگر کسی در فضای مجازی او را تهدید کرد یا درخواست نامناسبی داشت، باید بتواند بدون ترس از تنبیه، موضوع را با والدین در میان بگذارد.
کودکان ممکن است درباره بارداری، تولد نوزاد، تفاوت بدن دختران و پسران یا تغییرات جسمی سؤال کنند. بهترین روش این است که والدین آرامش خود را حفظ کنند و پاسخهایی کوتاه، صادقانه و متناسب با سن کودک بدهند.
لازم نیست تمام جزئیات در یک گفتوگو توضیح داده شود. بهتر است ابتدا مشخص شود کودک دقیقاً چه چیزی میخواهد بداند. پاسخهای مبهم، تهدیدآمیز یا شرمزدهکننده ممکن است باعث شوند کودک در آینده پرسشهای خود را پنهان کند و برای دریافت اطلاعات به منابع نامعتبر مراجعه کند.
آموزش علمی و متناسب با سن، به معنای تشویق کودک به رفتار جنسی نیست. هدف آن افزایش آگاهی، شناخت مرزهای شخصی و محافظت از سلامت جسمی و روانی کودک است. راهنماهای سازمان جهانی بهداشت نیز بر آموزش تدریجی و متناسب با رشد تأکید دارند؛ بهطوریکه آموزش در سنین پایین بیشتر بر شناخت بدن، احساسات، احترام، حریم خصوصی و ایمنی تمرکز دارد.
اگر کودک درباره تماس بدنی نامناسب صحبت کرد، از فردی خاص ترس غیرمعمول داشت یا نشانههایی از آزار و تهدید دیده شد، والدین باید با آرامش به حرفهای او گوش دهند، از پرسشهای القایی و بازجویی خودداری کنند و موضوع را جدی بگیرند. در صورت احتمال آزار، دریافت کمک از متخصصان سلامت روان کودک و مراجع حمایتی و قانونی ضروری است. برای بررسی مسائل جسمی نیز باید از پزشک کمک گرفت.
آموزش جنسی در کودکی، پیش از هر چیز آموزش شناخت بدن، حریم خصوصی، احترام به مرزهای شخصی و محافظت از خود است. این آموزش باید متناسب با سن کودک، بدون ترساندن و سرزنش کردن و در فضایی امن انجام شود. والدینی که از سنین پایین ارتباطی صمیمانه و قابل اعتماد با فرزند خود ایجاد میکنند، به او کمک میکنند در صورت مواجهه با موقعیتهای نگرانکننده، راحتتر درخواست کمک کند.
دکتر طاهره فروغیفر، متخصص زنان و زایمان، از جمله پزشکانی است که میتوان برای دریافت راهنمایی درباره مسائل مربوط به سلامت باروری، بلوغ و بهداشت دستگاه تناسلی زنان به ایشان مراجعه کرد. در صورت وجود نگرانی درباره رشد و بلوغ دختران، مشورت با متخصص زنان میتواند به والدین در شناخت بهتر تغییرات طبیعی بدن کمک کند. در موضوعات مربوط به آزار احتمالی کودکان نیز مراجعه به متخصصان مربوط به سلامت روان کودک و مراکز حمایتی اهمیت ویژهای دارد.