هیسترکتومی یا عمل برداشتن رحم یکی از جراحی‌های مهم در حوزه زنان است که با هدف درمان برخی بیماری‌ها و مشکلات رحم انجام می‌شود. در این جراحی، رحم به‌طور کامل یا بخشی از آن برداشته می‌شود. هیسترکتومی ممکن است برای درمان فیبروم‌های بزرگ، خونریزی‌های غیرطبیعی و شدید، افتادگی رحم، آندومتریوز شدید یا برخی سرطان‌های زنان توصیه شود.
تصمیم برای انجام این عمل به شرایط جسمی بیمار، شدت علائم، سن، تمایل به بارداری در آینده و پاسخ به درمان‌های دیگر بستگی دارد. در ادامه با انواع هیسترکتومی، روش‌های انجام جراحی و عوارض احتمالی آن آشنا می‌شویم.
هیسترکتومی به معنای برداشتن رحم از طریق جراحی است. رحم عضوی در دستگاه تناسلی زنان است که جنین در دوران بارداری در آن رشد می‌کند. پس از برداشتن رحم، امکان بارداری و حمل جنین وجود نخواهد داشت؛ بنابراین این موضوع یکی از مهم‌ترین نکاتی است که باید پیش از جراحی درباره آن تصمیم‌گیری شود.
در بعضی موارد، فقط رحم برداشته می‌شود و تخمدان‌ها و دهانه رحم باقی می‌مانند. در موارد دیگر، بسته به بیماری و شرایط بیمار، ممکن است دهانه رحم، لوله‌های رحمی یا تخمدان‌ها نیز برداشته شوند.
هیسترکتومی بر اساس میزان بافت برداشته‌شده به چند نوع تقسیم می‌شود:
در این روش، کل رحم به همراه دهانه رحم برداشته می‌شود. این نوع جراحی در بسیاری از مواردی که نیاز به برداشتن کامل رحم وجود دارد، انجام می‌شود.
در این روش، بخش اصلی رحم برداشته می‌شود اما دهانه رحم باقی می‌ماند. انتخاب این روش به تشخیص پزشک و شرایط بیمار بستگی دارد.
این جراحی معمولاً برای درمان برخی سرطان‌های زنان انجام می‌شود. در آن، رحم، دهانه رحم و بافت‌های اطراف آن برداشته می‌شوند. بسته به نوع و مرحله بیماری ممکن است اقدامات جراحی دیگری نیز لازم باشد.
گاهی پزشک علاوه بر رحم، یک یا هر دو تخمدان و لوله‌های رحمی را نیز برمی‌دارد. برداشتن تخمدان‌ها با برداشتن رحم یکسان نیست و تصمیم درباره آن باید با توجه به سن، خطر ابتلا به سرطان و شرایط پزشکی فرد گرفته شود.
هیسترکتومی معمولاً زمانی مطرح می‌شود که بیماری رحم شدید باشد یا روش‌های درمانی کم‌تهاجمی‌تر نتیجه مناسبی نداشته باشند. مهم‌ترین دلایل انجام این جراحی عبارت‌اند از:
فیبروم رحم: توده‌های خوش‌خیم عضلانی که ممکن است باعث خونریزی شدید، درد یا فشار بر اندام‌های مجاور شوند.
خونریزی غیرطبیعی رحم: خونریزی‌های شدید یا طولانی‌مدتی که با درمان‌های دیگر کنترل نمی‌شوند.
آدنومیوز: بیماری‌ای که در آن بافت مشابه پوشش داخلی رحم وارد دیواره عضلانی رحم می‌شود و می‌تواند درد و خونریزی شدید ایجاد کند.
آندومتریوز شدید: در برخی موارد مقاوم به درمان، هیسترکتومی ممکن است یکی از گزینه‌ها باشد؛ البته لزوماً تمام ضایعات آندومتریوز را از بین نمی‌برد.
افتادگی رحم: زمانی که رحم به دلیل ضعف عضلات و بافت‌های نگهدارنده به سمت واژن پایین می‌آید و علائم قابل‌توجهی ایجاد می‌کند.
سرطان‌های زنان: در برخی سرطان‌های رحم و دهانه رحم، برداشتن رحم بخشی از برنامه درمانی است.
جراحی برداشتن رحم به روش‌های مختلفی انجام می‌شود. انتخاب روش به اندازه رحم، علت جراحی، سابقه عمل‌های قبلی، وضعیت بیمار و مهارت جراح بستگی دارد.
در این روش، جراح از طریق ایجاد برش در قسمت پایین شکم به رحم دسترسی پیدا می‌کند. این روش ممکن است برای رحم‌های بزرگ، برخی توده‌ها یا شرایط پیچیده‌تر انتخاب شود.
در این روش، رحم از طریق واژن خارج می‌شود و معمولاً نیازی به ایجاد برش روی شکم نیست. این روش در شرایط مناسب می‌تواند با درد کمتر و دوران نقاهت کوتاه‌تری همراه باشد.
در جراحی لاپاراسکوپی، چند برش کوچک روی شکم ایجاد می‌شود و جراح با استفاده از دوربین و ابزارهای مخصوص، رحم را خارج می‌کند. در برخی موارد، رحم از طریق واژن یا با روش مناسب دیگری از بدن خارج می‌شود.
مانند هر جراحی دیگری، هیسترکتومی نیز ممکن است با عوارضی همراه باشد. احتمال بروز عوارض به وضعیت سلامت بیمار، نوع جراحی و شرایط حین عمل بستگی دارد.
برخی از عوارض احتمالی عبارت‌اند از:
خونریزی یا نیاز به تزریق خون
عفونت محل جراحی یا عفونت‌های داخلی
ایجاد لخته خون در پاها یا ریه
آسیب به مثانه، حالب یا روده
عوارض ناشی از بیهوشی
درد و خستگی در دوران نقاهت
اگر تخمدان‌ها نیز برداشته شوند، در زنانی که هنوز به یائسگی نرسیده‌اند، ممکن است یائسگی جراحی و علائمی مانند گرگرفتگی، تعریق شبانه و خشکی واژن به‌صورت ناگهانی ایجاد شود.
پیش از عمل باید علت دقیق جراحی مشخص شود و بیمار درباره مزایا، خطرات و روش‌های جایگزین با پزشک گفت‌وگو کند. اگر بیمار قصد بارداری در آینده داشته باشد، لازم است این موضوع حتماً پیش از تصمیم‌گیری مطرح شود.
همچنین باید درباره احتمال حفظ تخمدان‌ها، برداشتن دهانه رحم، روش جراحی، مدت بستری و دوران نقاهت اطلاعات کافی دریافت شود. در بعضی بیماری‌ها، درمان دارویی یا جراحی‌های حفظ‌کننده رحم می‌توانند جایگزین هیسترکتومی باشند.
دکتر طاهره فروغی‌فر، متخصص زنان و زایمان، در زمینه بررسی و پیگیری مشکلات سلامت زنان فعالیت دارند. اگر با مشکلاتی مانند فیبروم رحم، خونریزی‌های غیرطبیعی، دردهای لگنی یا سایر بیماری‌های زنان مواجه هستید، بهتر است پیش از تصمیم‌گیری درباره جراحی هیسترکتومی، علت مشکل و گزینه‌های درمانی را با پزشک متخصص بررسی کنید. برای دریافت مشاوره و انتخاب روش درمان متناسب با شرایط خود می‌توانید به دکتر طاهره فروغی‌فر مراجعه کنید.
آی یو آی (IUI) یا تلقیح داخل رحمی یکی از روش‌های کمک‌باروری است که برای درمان برخی از مشکلات ناباروری در زنان و مردان استفاده می‌شود. در این روش، اسپرم‌های شسته‌شده و آماده‌شده مستقیماً به داخل رحم منتقل می‌شوند تا فاصله آن‌ها تا لوله‌های رحمی و محل لقاح کاهش پیدا کند.
در حالت طبیعی، اسپرم پس از ورود به واژن باید از دهانه رحم عبور کند و به سمت لوله‌های رحمی حرکت کند تا در صورت وجود تخمک، لقاح اتفاق بیفتد. در روش IUI، بخشی از این مسیر با انتقال مستقیم اسپرم به داخل رحم کوتاه‌تر می‌شود.
این روش نسبت به لقاح آزمایشگاهی (IVF) ساده‌تر و کم‌تهاجمی‌تر است و معمولاً نیازی به برداشت تخمک یا لقاح خارج از بدن ندارد.
پزشک ممکن است در شرایط مختلف روش IUI را برای درمان ناباروری پیشنهاد کند. مهم‌ترین موارد کاربرد آن عبارت‌اند از:
گاهی با وجود انجام آزمایش‌های مختلف، علت مشخصی برای ناباروری زوجین پیدا نمی‌شود. در چنین شرایطی، اگر سایر شرایط مناسب باشد، IUI می‌تواند یکی از گزینه‌های درمانی باشد.
در برخی مردان، تعداد، حرکت یا کیفیت اسپرم کمی پایین‌تر از حد مطلوب است. در روش IUI، اسپرم‌ها در آزمایشگاه شسته و آماده می‌شوند و نمونه مناسب برای انتقال به رحم انتخاب می‌شود.
البته در مشکلات شدید اسپرم، ممکن است روش‌های دیگری مانند IVF یا تزریق اسپرم به داخل تخمک (ICSI) مناسب‌تر باشند.
گاهی شرایط دهانه رحم یا مخاط آن می‌تواند حرکت اسپرم را دشوار کند. در این موارد، انتقال مستقیم اسپرم به رحم ممکن است به بهبود شانس باروری کمک کند.
زنانی که دچار اختلال تخمک‌گذاری هستند، ممکن است با کمک داروهای تحریک تخمک‌گذاری و سپس انجام IUI شانس بارداری خود را افزایش دهند.
البته قبل از انجام این روش، باید وضعیت لوله‌های رحمی و سایر عوامل باروری بررسی شود.
در شرایطی که امکان استفاده از اسپرم همسر وجود نداشته باشد، در مراکز مجاز و با رعایت ضوابط قانونی و پزشکی، ممکن است از اسپرم اهدایی برای انجام IUI استفاده شود.
فرایند IUI معمولاً شامل چند مرحله اصلی است:
پیش از انجام آی یو آی، پزشک وضعیت باروری زن و مرد را بررسی می‌کند.
این بررسی‌ها ممکن است شامل موارد زیر باشند:
آزمایش اسپرم
بررسی وضعیت تخمک‌گذاری
آزمایش‌های هورمونی
سونوگرافی رحم و تخمدان
بررسی باز بودن لوله‌های رحمی
بررسی وضعیت آندومتر یا پوشش داخلی رحم
باز بودن حداقل یک لوله رحمی برای انجام IUI اهمیت دارد؛ زیرا لقاح معمولاً در لوله رحمی اتفاق می‌افتد.
در برخی بیماران، پزشک برای افزایش احتمال تخمک‌گذاری از داروهایی مانند لتروزول یا کلومیفن استفاده می‌کند.
این داروها به رشد فولیکول‌های تخمدان کمک می‌کنند. در طول این مرحله، وضعیت فولیکول‌ها با سونوگرافی بررسی می‌شود.
هدف این است که زمان مناسب تخمک‌گذاری مشخص شود و از تحریک بیش از حد تخمدان‌ها و افزایش احتمال بارداری چندقلویی جلوگیری شود.
زمان‌بندی در روش IUI اهمیت زیادی دارد.
پزشک با توجه به اندازه فولیکول‌ها و شرایط هورمونی ممکن است برای آزاد شدن تخمک از آمپول محرک تخمک‌گذاری مانند hCG استفاده کند.
معمولاً زمان انجام IUI حدود ۲۴ تا ۳۶ ساعت پس از تزریق این دارو تعیین می‌شود؛ البته زمان دقیق به پروتکل درمانی بستگی دارد.
در روز انجام IUI، نمونه اسپرم از مرد دریافت می‌شود.
سپس نمونه در آزمایشگاه با روش‌های مخصوص شست‌وشو و آماده‌سازی می‌شود تا اسپرم‌های متحرک و مناسب از مایع منی و سلول‌های غیرضروری جدا شوند.
این فرایند باعث می‌شود نمونه آماده‌شده برای انتقال به رحم مناسب‌تر باشد.
در این مرحله، پزشک یک لوله باریک و انعطاف‌پذیر به نام کاتتر را از طریق دهانه رحم وارد رحم می‌کند و نمونه آماده‌شده اسپرم را به‌آرامی منتقل می‌کند.
این فرایند معمولاً چند دقیقه طول می‌کشد و در بیشتر موارد نیازی به بیهوشی ندارد.
بیشتر زنان هنگام انجام IUI درد قابل توجهی احساس نمی‌کنند. ممکن است هنگام ورود کاتتر به دهانه رحم کمی فشار یا گرفتگی خفیف ایجاد شود.
پس از انجام عمل نیز گاهی لکه‌بینی یا درد خفیف زیر شکم دیده می‌شود که معمولاً موقتی است.
میزان موفقیت IUI به عوامل مختلفی بستگی دارد و نمی‌توان برای همه بیماران یک درصد ثابت در نظر گرفت.
مهم‌ترین عوامل تأثیرگذار عبارت‌اند از:
سن زن
علت ناباروری
کیفیت و تعداد اسپرم‌های متحرک پس از شست‌وشو
وضعیت تخمک‌گذاری
باز بودن لوله‌های رحمی
تعداد فولیکول‌های بالغ
مدت زمان ناباروری
به‌طور کلی، شانس موفقیت هر سیکل IUI در بسیاری از گروه‌های درمانی حدود ۵ تا ۲۰ درصد گزارش می‌شود، اما این عدد می‌تواند با توجه به شرایط بیمار متفاوت باشد.
دکتر طاهره فروغی‌فر، متخصص زنان و زایمان، در زمینه بررسی و درمان مشکلات سلامت باروری زنان فعالیت دارند.
زوج‌هایی که با مشکل ناباروری مواجه هستند و قصد دارند درباره روش‌هایی مانند آی یو آی (IUI) اطلاعات بیشتری کسب کنند، می‌توانند برای بررسی شرایط باروری و دریافت مشاوره تخصصی به ایشان مراجعه کنند.
انتخاب روش مناسب کمک‌باروری به بررسی دقیق شرایط زن و مرد، علت ناباروری و نتایج آزمایش‌ها بستگی دارد. بنابراین پیش از شروع درمان، انجام ارزیابی‌های لازم و دریافت مشاوره پزشکی اهمیت زیادی دارد.
بی‌اختیاری ادرار یکی از مشکلات شایع در میان زنان است که به معنای ناتوانی در کنترل خروج ادرار از مثانه است. در این شرایط، فرد ممکن است هنگام خندیدن، عطسه کردن، سرفه، ورزش یا حتی در حالت استراحت دچار نشت غیرارادی ادرار شود.
این مشکل می‌تواند در سنین مختلف اتفاق بیفتد و عواملی مانند بارداری، زایمان طبیعی، افزایش سن، یائسگی، اضافه‌وزن و ضعف عضلات کف لگن در بروز آن نقش داشته باشند.
بسیاری از زنان تصور می‌کنند بی‌اختیاری ادرار بخشی طبیعی از افزایش سن است و راه درمانی مشخصی ندارد؛ در حالی که روش‌های مختلفی برای کنترل و درمان این مشکل وجود دارد. انتخاب روش مناسب به نوع بی‌اختیاری، شدت علائم و شرایط جسمی بیمار بستگی دارد.
درمان بی‌اختیاری ادرار معمولاً با روش‌های غیرجراحی آغاز می‌شود. در صورت کافی نبودن این روش‌ها، پزشک ممکن است دارو یا درمان‌های تخصصی‌تر را پیشنهاد کند.
تمرینات کگل یکی از روش‌های مؤثر برای درمان بی‌اختیاری ادرار، به‌خصوص نوع استرسی، محسوب می‌شوند.
عضلات کف لگن از مثانه و سایر اندام‌های لگنی حمایت می‌کنند. زمانی که این عضلات ضعیف شوند، کنترل خروج ادرار دشوارتر می‌شود.
برای انجام تمرین کگل:
عضلاتی را که برای جلوگیری از خروج گاز استفاده می‌کنید، شناسایی کنید.
این عضلات را به‌آرامی منقبض کنید.
انقباض را حدود ۳ تا ۵ ثانیه نگه دارید.
سپس عضلات را کاملاً رها کنید.
این حرکت را چند بار تکرار کنید.
با افزایش قدرت عضلات، می‌توان مدت انقباض را به‌تدریج افزایش داد.
نکته مهم این است که هنگام تمرین، عضلات شکم و باسن نباید منقبض شوند. همچنین متوقف کردن جریان ادرار هنگام دستشویی نباید به‌عنوان تمرین روزانه کگل انجام شود.
فیزیوتراپی تخصصی کف لگن یکی دیگر از روش‌های درمان بی‌اختیاری ادرار است.
در این روش، فیزیوتراپیست با بررسی وضعیت عضلات، برنامه تمرینی متناسب با نیاز بیمار طراحی می‌کند.
این برنامه ممکن است شامل تمرینات تقویتی، آموزش کنترل عضلات، بیوفیدبک و تمرینات هماهنگی عضلات کف لگن باشد.
فیزیوتراپی به‌ویژه برای زنانی که پس از زایمان دچار ضعف عضلات لگن شده‌اند، می‌تواند مفید باشد.
برخی تغییرات ساده در سبک زندگی می‌توانند به کاهش علائم بی‌اختیاری ادرار کمک کنند.
مهم‌ترین توصیه‌ها عبارت‌اند از:
کاهش مصرف نوشیدنی‌های کافئین‌دار مانند قهوه و چای پررنگ در صورت تشدید علائم
پرهیز از مصرف بیش از حد مایعات در ساعات نزدیک به خواب
درمان یبوست و جلوگیری از زور زدن هنگام دفع
کاهش وزن در صورت اضافه‌وزن
ترک سیگار و کنترل سرفه‌های مزمن
تنظیم زمان‌بندی مراجعه به دستشویی
توجه داشته باشید که کاهش شدید مصرف آب توصیه نمی‌شود؛ زیرا کم‌آبی بدن می‌تواند باعث تحریک مثانه و تشدید بعضی مشکلات ادراری شود.
در بعضی انواع بی‌اختیاری ادرار، پزشک ممکن است دارو تجویز کند.
برای مثال، در بی‌اختیاری فوریتی که با احساس ناگهانی و شدید نیاز به دفع ادرار همراه است، داروهایی برای کاهش انقباضات غیرارادی مثانه استفاده می‌شوند.
این داروها ممکن است شامل داروهای آنتی‌موسکارینی یا آگونیست‌های گیرنده بتا ۳ باشند.
انتخاب دارو باید با توجه به سن، بیماری‌های زمینه‌ای، سایر داروهای مصرفی و عوارض احتمالی انجام شود.
اگر روش‌های غیرجراحی نتیجه کافی نداشته باشند، ممکن است درمان‌های تخصصی‌تری مورد نیاز باشند.
در بی‌اختیاری ادرار استرسی، یکی از روش‌های درمانی، جراحی اسلینگ یا نوار حمایتی زیر مجرای ادرار است. این روش به حمایت از مجرای ادرار هنگام سرفه، عطسه و فعالیت بدنی کمک می‌کند.
در برخی بیماران نیز تزریق مواد حجم‌دهنده اطراف مجرای ادرار یا سایر روش‌های درمانی قابل بررسی هستند.
برای بی‌اختیاری فوریتی مقاوم به درمان، روش‌هایی مانند تزریق بوتاکس به عضله مثانه، تحریک عصب تیبیال یا تحریک عصب ساکرال ممکن است پیشنهاد شوند.
بله. بسیاری از زنان با استفاده از تمرینات کف لگن، فیزیوتراپی، اصلاح سبک زندگی و درمان دارویی می‌توانند علائم خود را به میزان قابل توجهی کاهش دهند.
البته میزان موفقیت درمان به نوع بی‌اختیاری و شدت مشکل بستگی دارد. به همین دلیل، تشخیص دقیق علت نشت ادرار قبل از شروع درمان اهمیت زیادی دارد.
اگر نشت غیرارادی ادرار به‌صورت مکرر اتفاق می‌افتد، فعالیت‌های روزمره را مختل کرده یا باعث محدود شدن روابط اجتماعی و ورزشی شده است، بهتر است برای بررسی به متخصص زنان یا اورولوژیست مراجعه کنید.
همچنین اگر بی‌اختیاری ادرار با درد، سوزش، خون در ادرار یا تب همراه باشد، باید علت آن سریع‌تر بررسی شود.
دکتر طاهره فروغی‌فر، متخصص زنان و زایمان، در زمینه بررسی و رسیدگی به مشکلات سلامت دستگاه تناسلی زنان فعالیت دارند.
خانم‌هایی که با مشکلاتی مانند نشت غیرارادی ادرار، تکرر ادرار، ضعف عضلات کف لگن یا بی‌اختیاری ادرار پس از زایمان مواجه هستند، می‌توانند برای بررسی وضعیت خود و دریافت مشاوره درمانی به ایشان مراجعه کنند.
تشخیص نوع بی‌اختیاری و شناسایی علت اصلی آن، اولین قدم برای انتخاب روش درمان مناسب است. با مراجعه به‌موقع و انتخاب درمان متناسب با شرایط فرد، می‌توان در بسیاری از موارد علائم این مشکل را کنترل کرد و کیفیت زندگی را بهبود بخشید.
میومکتومی یکی از روش‌های جراحی برای خارج کردن فیبروم رحم است که در آن تلاش می‌شود رحم حفظ شود. این جراحی معمولاً برای زنانی انجام می‌شود که به دلیل وجود فیبروم دچار خونریزی شدید، درد لگنی، فشار به اندام‌های مجاور یا مشکلات باروری شده‌اند.
اگرچه خارج کردن فیبروم‌ها بخش اصلی درمان محسوب می‌شود، اما مراقبت‌های بعد از عمل نیز اهمیت زیادی دارند. رعایت توصیه‌های پزشکی می‌تواند به ترمیم بهتر بافت رحم، کاهش احتمال عوارض و بازگشت سریع‌تر بیمار به فعالیت‌های روزمره کمک کند.
مدت دوران نقاهت به روش جراحی، تعداد و اندازه فیبروم‌های خارج‌شده و شرایط جسمی بیمار بستگی دارد.
مدت زمان بهبودی پس از میومکتومی در همه بیماران یکسان نیست.
در جراحی باز، به دلیل ایجاد برش در شکم و دیواره رحم، دوران نقاهت معمولاً طولانی‌تر است و ممکن است حدود ۴ تا ۶ هفته یا بیشتر زمان ببرد.
در میومکتومی لاپاراسکوپی، به دلیل کوچک‌تر بودن برش‌ها، بسیاری از بیماران طی حدود ۲ تا ۴ هفته به فعالیت‌های معمول خود بازمی‌گردند.
در روش هیستروسکوپی نیز به دلیل نداشتن برش شکمی، بهبودی معمولاً سریع‌تر است و بعضی زنان ظرف چند روز فعالیت‌های سبک خود را از سر می‌گیرند.
این زمان‌ها تقریبی هستند و زمان دقیق بازگشت به فعالیت باید توسط پزشک تعیین شود.
یکی از مهم‌ترین توصیه‌ها پس از میومکتومی، استراحت کافی در روزهای ابتدایی است.
بدن برای ترمیم بافت‌های آسیب‌دیده به زمان نیاز دارد؛ بنابراین بهتر است بیمار در روزهای اول از فعالیت‌های سنگین خودداری کند.
البته استراحت مطلق و طولانی‌مدت نیز توصیه نمی‌شود. راه رفتن آرام و کوتاه، در صورت اجازه پزشک، می‌تواند به بهبود گردش خون و کاهش خطر لخته شدن خون کمک کند.
تغذیه مناسب نقش مهمی در روند ترمیم بدن دارد. پس از جراحی، بهتر است رژیم غذایی متنوع و متعادلی داشته باشید.
مواد غذایی زیر می‌توانند در دوران نقاهت مفید باشند:
پروتئین‌هایی مانند مرغ، ماهی، تخم‌مرغ و حبوبات برای ترمیم بافت‌ها
سبزیجات و میوه‌های تازه برای تأمین ویتامین‌ها
مواد غذایی حاوی آهن برای کمک به جبران کم‌خونی احتمالی
غلات کامل برای تأمین فیبر مورد نیاز بدن
آب کافی برای حفظ تعادل مایعات بدن
در صورتی که بیمار به دلیل خونریزی‌های شدید پیش از جراحی دچار کم‌خونی شده باشد، پزشک ممکن است مکمل آهن تجویز کند.
در میومکتومی باز و لاپاراسکوپی، مراقبت از زخم‌های شکمی اهمیت زیادی دارد.
برای جلوگیری از عفونت بهتر است:
محل زخم را طبق دستور پزشک تمیز و خشک نگه دارید.
از دستکاری یا خاراندن محل بخیه خودداری کنید.
پانسمان را طبق توصیه تیم درمان تعویض کنید.
از قرار دادن مواد غیرتجویزشده روی زخم خودداری کنید.
در صورت مشاهده قرمزی شدید، ترشح چرکی یا باز شدن زخم به پزشک مراجعه کنید.
در جراحی هیستروسکوپی، مراقبت‌های مربوط به ترشحات واژینال و خونریزی احتمالی اهمیت بیشتری دارد.
یکی از سؤالات رایج زنان پس از جراحی فیبروم رحم، زمان مناسب برای شروع مجدد رابطه جنسی است.
این زمان به نوع جراحی و میزان ترمیم بافت‌ها بستگی دارد.
پس از میومکتومی هیستروسکوپی ممکن است پزشک برای چند روز تا چند هفته محدودیت رابطه جنسی توصیه کند.
در جراحی لاپاراسکوپی و باز نیز ممکن است لازم باشد بیمار تا زمان ترمیم مناسب رحم و برطرف شدن خونریزی و ترشحات، از رابطه جنسی واژینال خودداری کند.
به همین دلیل، بهتر است زمان دقیق شروع رابطه جنسی در معاینه بعد از عمل مشخص شود.
فعالیت بدنی پس از جراحی باید به‌تدریج و با توجه به شرایط بیمار افزایش پیدا کند.
در روزهای ابتدایی، پیاده‌روی سبک معمولاً مفید است؛ اما انجام ورزش‌های سنگین، دویدن، تمرینات شکمی و بلند کردن وزنه ممکن است به محل جراحی فشار وارد کند.
پس از جراحی باز و لاپاراسکوپی، معمولاً لازم است بیمار برای مدتی از فعالیت‌های سنگین خودداری کند.
زمان شروع مجدد ورزش حرفه‌ای یا تمرینات باشگاهی باید با تأیید پزشک باشد.
یکی از نگرانی‌های زنان پس از جراحی میومکتومی، احتمال بازگشت فیبروم است.
باید توجه داشت که میومکتومی فقط فیبروم‌های موجود و قابل شناسایی را خارج می‌کند و زمینه ایجاد فیبروم‌های جدید را به‌طور کامل از بین نمی‌برد.
بنابراین ممکن است پس از مدتی، توده‌های جدیدی در رحم ایجاد شوند یا فیبروم‌های کوچک باقی‌مانده رشد کنند.
احتمال عود به عوامل مختلفی بستگی دارد، از جمله:
تعداد فیبروم‌های موجود پیش از جراحی
سن بیمار در زمان عمل
ویژگی‌های ژنتیکی و هورمونی
وجود فیبروم‌های متعدد و کوچک
میزان رشد فیبروم‌ها پیش از جراحی
به همین دلیل، انجام معاینات و سونوگرافی‌های دوره‌ای برای بررسی وضعیت رحم اهمیت دارد.
یکی از مهم‌ترین دلایل انجام میومکتومی، حفظ امکان بارداری در زنانی است که قصد فرزندآوری دارند.
خارج کردن فیبروم‌هایی که باعث تغییر شکل حفره رحم شده‌اند، ممکن است در برخی بیماران شرایط باروری را بهبود دهد.
با این حال، بلافاصله پس از جراحی نباید برای بارداری اقدام کرد؛ زیرا دیواره رحم برای ترمیم به زمان نیاز دارد.
زمان مناسب اقدام به بارداری به عواملی مانند موارد زیر بستگی دارد:
تعداد فیبروم‌های خارج‌شده
اندازه و عمق توده‌ها
میزان برش ایجادشده در دیواره رحم
روش جراحی
نحوه ترمیم رحم
در برخی بیماران ممکن است پزشک حدود ۳ تا ۶ ماه یا حتی بیشتر برای اقدام به بارداری فاصله زمانی در نظر بگیرد. البته شواهد علمی، یک فاصله زمانی ثابت و قطعی را برای تمام بیماران تعیین نکرده‌اند.
بله، برخی زنان پس از میومکتومی می‌توانند زایمان طبیعی داشته باشند؛ اما این موضوع به میزان برش و عمق جراحی در دیواره رحم بستگی دارد.
اگر برش عمیقی در عضله رحم ایجاد شده باشد یا حفره رحم باز شده باشد، ممکن است پزشک برای کاهش خطر پارگی رحم هنگام زایمان، سزارین را توصیه کند.
بنابراین تصمیم درباره نوع زایمان باید با بررسی گزارش جراحی قبلی و شرایط بارداری انجام شود.
اگرچه مقداری درد و لکه‌بینی پس از جراحی ممکن است طبیعی باشد، اما بعضی علائم نیازمند بررسی سریع هستند:
تب و لرز
خونریزی شدید واژینال
درد شدید یا رو به افزایش شکم
ترشحات بدبو
قرمزی یا ترشح چرکی از محل زخم
مشکل در دفع ادرار
تورم و درد یک‌طرفه ساق پا
تنگی نفس یا درد قفسه سینه
در صورت بروز تنگی نفس، درد قفسه سینه یا خونریزی شدید باید فوراً به مراکز درمانی مراجعه کرد.
دکتر طاهره فروغی‌فر، متخصص زنان و زایمان، در زمینه بررسی و درمان بیماری‌های مرتبط با دستگاه تناسلی زنان فعالیت دارند.
خانم‌هایی که به فیبروم رحم مبتلا هستند یا پس از جراحی میومکتومی درباره دوران نقاهت، احتمال عود فیبروم و امکان بارداری نگرانی دارند، می‌توانند برای بررسی وضعیت خود و دریافت مشاوره تخصصی به ایشان مراجعه کنند.
انتخاب روش درمان، بررسی شرایط رحم و برنامه‌ریزی برای بارداری پس از میومکتومی باید متناسب با وضعیت هر بیمار انجام شود. پیگیری منظم پس از جراحی نیز نقش مهمی در حفظ سلامت زنان و تشخیص به‌موقع مشکلات احتمالی دارد.
افتادگی رحم یکی از مشکلات شایع در میان زنان است که در اثر ضعیف شدن عضلات و بافت‌های نگهدارنده رحم در ناحیه کف لگن ایجاد می‌شود. در حالت طبیعی، رحم به کمک عضلات، رباط‌ها و بافت‌های کف لگن در جایگاه خود قرار دارد؛ اما زمانی که این ساختارها ضعیف یا آسیب‌دیده شوند، رحم ممکن است به سمت پایین حرکت کند و در موارد پیشرفته حتی وارد کانال واژن یا از دهانه آن خارج شود.
این عارضه ممکن است در زنان جوان‌تر نیز اتفاق بیفتد، اما احتمال بروز آن با افزایش سن، زایمان‌های طبیعی متعدد و تغییرات هورمونی پس از یائسگی بیشتر می‌شود. شناخت علائم اولیه افتادگی رحم اهمیت زیادی دارد؛ زیرا تشخیص زودهنگام می‌تواند به کنترل علائم و جلوگیری از پیشرفت مشکل کمک کند.
علائم افتادگی رحم در زنان با توجه به شدت عارضه متفاوت است. بعضی از زنان در مراحل ابتدایی هیچ نشانه مشخصی ندارند و تنها هنگام معاینه متوجه این مشکل می‌شوند. با این حال، برخی علائم می‌توانند زنگ خطری برای شروع افتادگی رحم باشند.
یکی از شایع‌ترین نشانه‌های افتادگی رحم، احساس سنگینی یا فشار در قسمت پایین شکم و لگن است. این احساس ممکن است در طول روز افزایش پیدا کند و هنگام ایستادن طولانی‌مدت، راه رفتن یا انجام فعالیت‌های سنگین بیشتر شود.
برخی زنان احساس می‌کنند چیزی در داخل واژن آن‌ها وجود دارد یا توده‌ای به سمت بیرون حرکت می‌کند. در مراحل پیشرفته‌تر ممکن است هنگام شست‌وشو یا استفاده از دستمال، برجستگی بافتی در دهانه واژن لمس شود.
افتادگی رحم گاهی با درد مبهم در قسمت پایین کمر، احساس ناراحتی در لگن یا فشار در ناحیه تناسلی همراه است. این درد ممکن است پس از فعالیت طولانی‌مدت بیشتر شود.
ضعف ساختارهای نگهدارنده لگن ممکن است بر عملکرد مثانه نیز تأثیر بگذارد. تکرر ادرار، احساس تخلیه نشدن کامل مثانه، نشت ادرار هنگام سرفه یا عطسه و دشواری در شروع ادرار از مشکلات احتمالی هستند.
در برخی زنان، افتادگی اندام‌های لگنی با یبوست، دشواری در تخلیه روده یا احساس باقی ماندن مدفوع همراه است. البته این علائم اختصاصی افتادگی رحم نیستند و باید علت‌های دیگر نیز بررسی شوند.
افتادگی رحم ممکن است باعث احساس فشار، ناراحتی یا درد هنگام رابطه جنسی شود. شدت این مشکل به میزان افتادگی و شرایط جسمی فرد بستگی دارد.
عوامل مختلفی می‌توانند احتمال بروز این عارضه را افزایش دهند، از جمله:
زایمان طبیعی، به‌خصوص زایمان‌های متعدد یا دشوار
افزایش سن و کاهش قدرت عضلات کف لگن
یائسگی و کاهش سطح استروژن
اضافه‌وزن و چاقی
یبوست مزمن و زور زدن مکرر هنگام دفع
سرفه‌های مزمن
بلند کردن مکرر اجسام سنگین
سابقه خانوادگی و زمینه ژنتیکی ضعف بافت‌های همبند
البته وجود یک یا چند عامل خطر به معنای ابتلای قطعی به افتادگی رحم نیست.
تشخیص افتادگی رحم معمولاً با بررسی علائم و معاینه لگنی توسط متخصص زنان انجام می‌شود.
۱. بررسی سوابق پزشکی: پزشک درباره تعداد زایمان‌ها، سابقه جراحی، علائم ادراری و گوارشی و مشکلات احتمالی لگنی سؤال می‌کند.
۲. معاینه لگنی: متخصص زنان با معاینه واژن و دهانه رحم، موقعیت رحم و میزان پایین آمدن آن را بررسی می‌کند. ممکن است از بیمار خواسته شود سرفه کند یا کمی زور بزند تا میزان افتادگی بهتر مشخص شود.
۳. بررسی عملکرد مثانه: در صورت وجود مشکلات ادراری، ممکن است آزمایش ادرار، اندازه‌گیری ادرار باقی‌مانده در مثانه یا آزمایش‌های تخصصی عملکرد مثانه درخواست شود.
۴. تصویربرداری: در بیشتر موارد، معاینه برای تشخیص کافی است؛ اما در شرایط خاص ممکن است سونوگرافی یا سایر روش‌های تصویربرداری برای بررسی مشکلات همراه استفاده شوند.
افتادگی رحم در بسیاری از موارد یک بیماری اورژانسی محسوب نمی‌شود؛ اما در صورت بی‌توجهی ممکن است باعث تشدید احساس فشار لگنی، مشکلات ادراری، یبوست و زخم یا تحریک بافت بیرون‌زده واژن شود.
اگر فرد دچار ناتوانی در دفع ادرار، درد شدید، خونریزی غیرطبیعی یا زخم و عفونت بافت بیرون‌زده شود، باید سریع‌تر به پزشک مراجعه کند.
اگر احساس سنگینی در لگن، برجستگی در واژن، بی‌اختیاری ادرار یا مشکلات جدید در دفع ادرار و مدفوع دارید، بهتر است برای معاینه به متخصص زنان مراجعه کنید. حتی اگر علائم خفیف باشند، بررسی زودهنگام می‌تواند به انتخاب روش درمان مناسب کمک کند.
دکتر طاهره فروغی‌فر، متخصص زنان، زایمان و بیماری‌های مرتبط با سلامت دستگاه تناسلی زنان هستند. خانم‌هایی که با علائمی مانند احساس سنگینی لگن، برجستگی واژن، مشکلات ادراری یا احتمال افتادگی رحم مواجه هستند، می‌توانند برای بررسی وضعیت خود و دریافت مشاوره درباره روش‌های تشخیصی و درمانی به ایشان مراجعه کنند.
تشخیص دقیق میزان افتادگی و بررسی شرایط جسمی هر فرد، نقش مهمی در انتخاب بهترین روش مدیریت و درمان این عارضه دارد.