رکتوسل (Rectocele) یکی از انواع افتادگی اندامهای لگنی در زنان است که در اثر ضعیف شدن یا آسیب دیدن بافت جداکننده واژن و راستروده ایجاد میشود. در این وضعیت، دیواره جلویی راستروده به سمت دیواره پشتی واژن برجسته میشود و ممکن است باعث احساس فشار در واژن، یبوست یا دشواری در تخلیه مدفوع شود.
رکتوسل در برخی زنان هیچ علامت مشخصی ندارد و ممکن است هنگام معاینه پزشکی بهطور اتفاقی تشخیص داده شود. در موارد دیگر، علائم میتوانند بر فعالیتهای روزمره و کیفیت زندگی تأثیر بگذارند. آشنایی با نشانهها و عوامل خطر این عارضه به تشخیص زودهنگام و انتخاب روش مراقبت مناسب کمک میکند.
برای درک رکتوسل، باید با ساختار کف لگن آشنا شویم. کف لگن مجموعهای از عضلات و بافتهای نگهدارنده است که از اندامهایی مانند مثانه، رحم، واژن و راستروده حمایت میکند. بین واژن و راستروده نیز بافتی به نام تیغه رکتوواژینال قرار دارد که به حفظ موقعیت طبیعی این دو اندام کمک میکند.
هنگامی که عضلات و بافتهای نگهدارنده ضعیف یا آسیبدیده شوند، دیواره جلویی راستروده ممکن است به سمت دیواره پشتی واژن برجسته شود. این حالت رکتوسل نام دارد و یکی از انواع افتادگی دیواره خلفی واژن محسوب میشود.
شدت رکتوسل در افراد مختلف متفاوت است. در موارد خفیف ممکن است فقط برجستگی کوچکی وجود داشته باشد، اما در موارد شدیدتر، بیرونزدگی میتواند تا نزدیکی دهانه واژن یا خارج از آن گسترش پیدا کند.
علائم رکتوسل به اندازه بیرونزدگی و وضعیت عضلات کف لگن بستگی دارد. برخی زنان هیچ علامتی ندارند، اما شایعترین نشانهها عبارتاند از:
یکی از علائم احتمالی، احساس وجود توده یا برجستگی در قسمت پشتی واژن است. بعضی زنان هنگام ایستادن طولانی، فعالیت بدنی یا زور زدن این برجستگی را بیشتر احساس میکنند.
در برخی موارد، مدفوع هنگام عبور از راستروده در فضای ایجادشده پشت دیواره واژن گیر میکند. در نتیجه، فرد ممکن است با وجود احساس نیاز به دفع، نتواند روده را بهطور کامل تخلیه کند.
بعضی زنان پس از اجابت مزاج همچنان احساس میکنند مقداری مدفوع در راستروده باقی مانده است. این احساس ممکن است باعث مراجعه مکرر به سرویس بهداشتی شود.
در مواردی که رکتوسل قابلتوجه است، فرد ممکن است برای تخلیه مدفوع مجبور شود با انگشت به دیواره پشتی واژن یا ناحیه بین واژن و مقعد فشار وارد کند. این علامت که به آن اسپلینتینگ گفته میشود، میتواند نشانه اختلال در تخلیه روده باشد.
احساس پری، فشار یا سنگینی در واژن و لگن نیز ممکن است همراه رکتوسل دیده شود. درد هنگام رابطه جنسی یا ناراحتی در ناحیه مقعد نیز در برخی افراد گزارش میشود.
وجود هر یک از این علائم بهتنهایی به معنای ابتلا به رکتوسل نیست؛ زیرا مشکلات دیگری مانند یبوست مزمن، اختلال عملکرد عضلات کف لگن و سایر انواع افتادگی اندامهای لگنی نیز میتوانند علائم مشابه ایجاد کنند.
رکتوسل معمولاً در اثر ضعف یا آسیب بافتهای نگهدارنده کف لگن ایجاد میشود. عوامل زیر میتوانند احتمال بروز آن را افزایش دهند:
زایمان طبیعی: بارداری و زایمان واژینال، بهویژه در صورت آسیب به عضلات و بافتهای کف لگن، میتوانند در ایجاد افتادگی نقش داشته باشند.
زایمانهای متعدد: بارداریها و زایمانهای مکرر ممکن است فشار بیشتری بر ساختارهای نگهدارنده لگن وارد کنند.
یبوست مزمن: زور زدن مکرر هنگام دفع میتواند فشار داخل شکم و لگن را افزایش دهد.
افزایش سن و تغییرات دوران یائسگی: با افزایش سن ممکن است استحکام عضلات و بافتهای نگهدارنده کاهش پیدا کند.
اضافهوزن: وزن اضافی میتواند فشار مداومی بر کف لگن وارد کند.
سرفه مزمن و بلند کردن مکرر اجسام سنگین: این عوامل نیز ممکن است فشار داخل شکم را افزایش دهند.
برخی جراحیهای لگنی: سابقه بعضی جراحیهای زنان یا ناحیه راستروده میتواند در تضعیف بافتهای نگهدارنده نقش داشته باشد.
تشخیص معمولاً با گرفتن شرح حال و معاینه لگنی توسط پزشک انجام میشود. پزشک درباره علائم دفع، احساس برجستگی، سابقه زایمان، یبوست و جراحیهای قبلی سؤال میکند.
در معاینه ممکن است از بیمار خواسته شود مانند زمان اجابت مزاج زور بزند تا میزان بیرونزدگی بهتر مشخص شود. بررسی عضلات کف لگن و در صورت نیاز معاینه راستروده نیز میتواند به تشخیص کمک کند.
در موارد پیچیده یا زمانی که شدت اختلال در تخلیه روده مشخص نیست، ممکن است آزمایشهایی مانند دفکوگرافی یا تصویربرداری MRI از کف لگن درخواست شود. این بررسیها برای همه بیماران لازم نیستند و بر اساس شرایط فرد انتخاب میشوند.
رکتوسل معمولاً یک وضعیت تهدیدکننده زندگی نیست، اما در صورت ایجاد علائم میتواند کیفیت زندگی را کاهش دهد. یبوست مداوم، دشواری دفع، ناراحتی هنگام فعالیت و مشکلات جنسی از پیامدهای احتمالی آن هستند.
اگر فرد با برجستگی واژن، دشواری مداوم در دفع یا احساس تخلیه ناقص روده مواجه است، بهتر است برای بررسی علت به پزشک مراجعه کند. تشخیص دقیق اهمیت دارد؛ زیرا هر نوع برجستگی واژن الزاماً رکتوسل نیست.
دکتر طاهره فروغیفر، متخصص زنان و زایمان، در زمینه بررسی مشکلات و اختلالات سلامت زنان میتوانند راهنمایی پزشکی ارائه دهند. خانمهایی که با علائمی مانند احساس برجستگی در واژن، فشار لگنی یا مشکلات مرتبط با افتادگی اندامهای لگنی مواجه هستند، میتوانند برای ارزیابی وضعیت خود و بررسی نیاز به معاینات و اقدامات تشخیصی با متخصص زنان مشورت کنند.
تنبلی تخمدان یا سندرم تخمدان پلیکیستیک (PCOS) یکی از اختلالات هورمونی و متابولیک شایع در زنان است که میتواند بر نظم قاعدگی، تخمکگذاری، وضعیت پوست و مو و حتی باروری تأثیر بگذارد. این اختلال معمولاً با افزایش هورمونهای آندروژنی یا همان هورمونهای با اثر مردانه، اختلال در تخمکگذاری و گاهی نمای خاص تخمدانها در سونوگرافی همراه است.
برخی خانمها با علائمی مانند پریودهای نامنظم، جوشهای پوستی، موهای زائد یا دشواری در باردار شدن متوجه این مشکل میشوند. بااینحال، علائم PCOS در همه افراد یکسان نیست و تشخیص آن به بررسی دقیق پزشکی نیاز دارد.
سندرم تخمدان پلیکیستیک یک اختلال هورمونی است که در آن عملکرد طبیعی تخمدانها و تنظیم هورمونها دچار تغییر میشود. در برخی زنان مبتلا، تخمکگذاری بهصورت منظم اتفاق نمیافتد و فولیکولهای کوچک متعددی در تخمدان دیده میشوند.
اصطلاح «پلیکیستیک» ممکن است این تصور را ایجاد کند که در تخمدانها کیستهای خطرناک وجود دارد؛ اما ساختارهای دیدهشده در بسیاری از موارد فولیکولهای کوچک و نابالغ هستند، نه کیستهای واقعی. همچنین برای تشخیص PCOS لزوماً وجود نمای پلیکیستیک در سونوگرافی ضروری نیست.
علت دقیق ایجاد سندرم تخمدان پلیکیستیک هنوز بهطور کامل مشخص نشده است، اما مجموعهای از عوامل ژنتیکی، هورمونی و متابولیک در بروز آن نقش دارند.
انسولین هورمونی است که به تنظیم قند خون کمک میکند. در برخی زنان مبتلا به PCOS، سلولهای بدن پاسخ مناسبی به انسولین نمیدهند. در نتیجه، بدن ممکن است انسولین بیشتری تولید کند.
افزایش انسولین میتواند در بعضی افراد تولید آندروژنها را در تخمدان افزایش دهد و بر تخمکگذاری تأثیر بگذارد. البته همه زنان مبتلا به PCOS مقاومت به انسولین ندارند.
در برخی افراد، میزان هورمونهای آندروژنی افزایش پیدا میکند. این تغییر میتواند باعث رشد موهای زائد، آکنه و اختلال در روند طبیعی تخمکگذاری شود.
سابقه خانوادگی PCOS میتواند احتمال ابتلا را افزایش دهد. اگر مادر یا خواهر فرد به این اختلال مبتلا باشد، احتمال بروز آن در او نیز ممکن است بیشتر باشد.
اضافهوزن میتواند مقاومت به انسولین و برخی علائم PCOS را تشدید کند؛ بااینحال، تنبلی تخمدان فقط در افراد دارای اضافهوزن اتفاق نمیافتد و زنان با وزن طبیعی نیز ممکن است به آن مبتلا شوند.
علائم سندرم تخمدان پلیکیستیک ممکن است از دوران نوجوانی یا سالهای ابتدایی پس از شروع قاعدگی ظاهر شوند. مهمترین نشانهها عبارتاند از:
یکی از شایعترین علائم PCOS، فاصله زیاد بین پریودها یا تعداد کم قاعدگی در طول سال است. بعضی زنان نیز ممکن است برای چند ماه پریود نشوند. این وضعیت میتواند نشانه اختلال در تخمکگذاری باشد.
رشد موهای ضخیم و تیره در نواحی مانند چانه، بالای لب، سینه، شکم و اطراف ناف ممکن است به دلیل افزایش اثر آندروژنها اتفاق بیفتد.
افزایش هورمونهای آندروژنی میتواند فعالیت غدد چربی پوست را بیشتر کند و باعث ایجاد جوشهای مکرر، بهویژه در صورت، سینه و پشت شود.
برخی زنان مبتلا به PCOS دچار نازک شدن موها یا ریزش مو با الگوی زنانه میشوند. این علامت ممکن است بهتدریج ظاهر شود.
بعضی افراد مبتلا به PCOS با افزایش وزن یا دشواری در کاهش آن مواجه هستند. البته وزن طبیعی، ابتلا به این سندرم را رد نمیکند.
اختلال در تخمکگذاری میتواند باعث کاهش احتمال بارداری طبیعی شود. بااینحال، بسیاری از زنان مبتلا به PCOS با درمان مناسب باردار میشوند.
تشخیص PCOS تنها با یک آزمایش خون یا سونوگرافی امکانپذیر نیست. پزشک برای ارزیابی وضعیت بیمار، شرح حال، معاینه و نتایج آزمایشها را در کنار هم بررسی میکند.
در زنان بزرگسال، معمولاً وجود دستکم دو مورد از سه معیار زیر پس از رد سایر علتهای احتمالی برای تشخیص در نظر گرفته میشود:
۱. اختلال در تخمکگذاری یا نامنظم بودن قاعدگی
۲. وجود علائم بالینی یا آزمایشگاهی افزایش آندروژنها
۳. نمای پلیکیستیک تخمدان در سونوگرافی یا در شرایط مشخص، استفاده از معیارهای جایگزین تشخیصی
آزمایشهایی مانند تستوسترون و برخی هورمونهای دیگر ممکن است برای بررسی افزایش آندروژنها درخواست شوند. همچنین پزشک ممکن است آزمایش تیروئید، پرولاکتین و آزمایشهای دیگری را برای رد بیماریهای مشابه تجویز کند.
برای بررسی سلامت متابولیک نیز ارزیابی قند خون، چربی خون و فشار خون اهمیت دارد. در نوجوانان، تشخیص PCOS حساسیت بیشتری دارد و معمولاً وجود همزمان اختلال پایدار قاعدگی و افزایش آندروژن اهمیت دارد؛ سونوگرافی بهتنهایی برای تشخیص در این گروه سنی توصیه نمیشود.
PCOS در صورت کنترل نشدن میتواند با افزایش احتمال برخی مشکلات مانند دیابت نوع ۲، اختلالات چربی خون، فشار خون بالا و ضخیم شدن بیش از حد آندومتر در اثر بیتخمکگذاری طولانیمدت همراه باشد.
به همین دلیل، پیگیری منظم، کنترل علائم و ارزیابی وضعیت متابولیک اهمیت دارد.
دکتر طاهره فروغیفر، متخصص زنان و زایمان، در زمینه سلامت هورمونی و باروری زنان و بررسی مشکلات قاعدگی میتوانند راهنمایی پزشکی ارائه دهند. خانمهایی که با علائمی مانند پریود نامنظم، افزایش موهای زائد، آکنه یا مشکلات تخمکگذاری مواجه هستند، میتوانند برای بررسی علت علائم و ارزیابی احتمال ابتلا به سندرم تخمدان پلیکیستیک با متخصص زنان مشورت کنند.
آبسه بارتولن یکی از مشکلات عفونی ناحیه تناسلی زنان است که معمولاً در اثر عفونی شدن کیست بارتولن ایجاد میشود. این عارضه میتواند با تورم یکطرفه، درد شدید، قرمزی و حساسیت در نزدیکی دهانه واژن همراه باشد. برخلاف کیست ساده بارتولن که ممکن است بدون درد باشد، آبسه معمولاً ناراحتی قابلتوجهی ایجاد میکند و گاهی راه رفتن، نشستن و رابطه جنسی را دشوار میسازد.
شناخت تفاوت کیست و آبسه بارتولن اهمیت زیادی دارد؛ زیرا این دو مشکل از نظر علائم و روش درمان یکسان نیستند. در ادامه با علل ایجاد آبسه، نشانههای عفونت و مراقبتهای بعد از درمان آشنا میشویم.
غدد بارتولن دو غده کوچک در دو طرف بخش پایینی دهانه واژن هستند که مایعی برای مرطوب نگه داشتن ناحیه ورودی واژن ترشح میکنند. این مایع از طریق مجرای باریکی به بیرون راه پیدا میکند.
اگر مجرای خروجی غده بسته شود، ترشحات داخل آن جمع میشوند و کیست بارتولن به وجود میآید. در صورتی که این کیست دچار عفونت شود، ممکن است چرک درون آن تجمع پیدا کند و آبسه تشکیل شود.
آبسه معمولاً با تورم و درد بیشتری نسبت به کیست ساده همراه است و ممکن است در مدت کوتاهی بزرگتر شود.
کیست و آبسه بارتولن از نظر محل ایجاد به یکدیگر مرتبط هستند، اما ویژگیهای متفاوتی دارند.
کیست بارتولن معمولاً به دلیل انسداد مجرای خروجی غده و تجمع مایع ایجاد میشود. این اتفاق لزوماً به معنای وجود عفونت نیست.
اما آبسه زمانی تشکیل میشود که عفونت به کیست یا غده بارتولن راه پیدا کند و چرک در آن تجمع یابد.
کیست کوچک ممکن است هیچ دردی نداشته باشد و فرد تنها متوجه یک برجستگی در یک سمت دهانه واژن شود. در مقابل، آبسه معمولاً دردناک است و حتی تماس لباس با ناحیه مبتلا ممکن است ناراحتی ایجاد کند.
در کیست ساده ممکن است تورم بدون قرمزی و التهاب واضح دیده شود. اما در آبسه، پوست اطراف توده ممکن است قرمز، متورم و گرم باشد.
در آبسههای شدیدتر ممکن است تب، لرز، احساس ضعف و ناخوشی عمومی ایجاد شود. این علائم معمولاً در کیست ساده وجود ندارند.
آبسه بارتولن در اثر ورود و رشد میکروبها در ناحیه غده یا کیست ایجاد میشود. باکتریهای مختلفی میتوانند در بروز این عفونت نقش داشته باشند.
برخی از عوامل میکروبی احتمالی عبارتاند از:
باکتری اشرشیا کلی یا E. coli
برخی باکتریهای طبیعی موجود در پوست و دستگاه تناسلی
باکتریهای مرتبط با عفونتهای دستگاه تناسلی
عوامل عفونتهای مقاربتی مانند سوزاک و کلامیدیا در بعضی بیماران
وجود آبسه بارتولن بهتنهایی به معنای ابتلا به بیماری مقاربتی نیست. برای مشخص شدن عامل عفونت، پزشک ممکن است بر اساس علائم و سابقه فرد، آزمایشهای لازم را درخواست کند.
علائم آبسه معمولاً واضحتر از کیست ساده هستند و ممکن است در مدت کوتاهی شدت پیدا کنند.
یکی از مهمترین نشانهها، درد در اطراف غده بارتولن است. درد ممکن است هنگام نشستن، راه رفتن، ورزش یا تماس لباس با ناحیه بیشتر شود.
در اطراف دهانه واژن یک برجستگی متورم ایجاد میشود که ممکن است در لمس گرم و بسیار حساس باشد.
در صورت باز شدن خودبهخودی آبسه، ممکن است چرک یا مایع بدبو از آن خارج شود. گاهی پس از تخلیه، درد و فشار کاهش پیدا میکند.
در برخی موارد، عفونت با تب، لرز و احساس ناخوشی عمومی همراه میشود. وجود این علائم میتواند نشاندهنده شدت بیشتر عفونت باشد و نیاز به ارزیابی سریع پزشکی دارد.
به دلیل تورم و التهاب بافت اطراف دهانه واژن، رابطه جنسی ممکن است دردناک باشد. بهتر است تا زمان درمان و بهبود التهاب از رابطه جنسی واژینال خودداری شود.
متخصص زنان معمولاً با بررسی شرح حال و معاینه ناحیه تناسلی میتواند کیست یا آبسه بارتولن را تشخیص دهد.
پزشک درباره زمان شروع درد، سرعت افزایش تورم، وجود تب، سابقه عود و علائم همراه سؤال میکند. در صورت وجود ترشحات چرکی، ممکن است نمونهای برای بررسی میکروبی ارسال شود.
اگر احتمال عفونت مقاربتی وجود داشته باشد، آزمایشهای مربوط به سوزاک و کلامیدیا نیز ممکن است توصیه شوند.
در خانمهای بالای ۴۰ سال که برای نخستین بار با توده جدید در محل غده بارتولن مواجه میشوند، ممکن است نمونهبرداری برای رد احتمال بیماریهای نادر و جدیتر ضرورت پیدا کند.
درمان به اندازه آبسه، شدت درد، وجود عفونت و سابقه عود بستگی دارد.
در موارد خفیف، نشستن در آب گرم چند بار در روز ممکن است به کاهش ناراحتی و تسهیل تخلیه طبیعی کمک کند. بااینحال، اگر آبسه بزرگ یا بسیار دردناک باشد، این روش بهتنهایی کافی نیست.
پزشک ممکن است در صورت وجود عفونت بافت اطراف، تب، علائم عمومی عفونت یا شرایط خاص دیگر آنتیبیوتیک تجویز کند. انتخاب دارو باید بر اساس شرایط بیمار و احتمال عامل عفونی انجام شود.
آنتیبیوتیک همیشه جایگزین تخلیه آبسه نیست و در بسیاری از موارد آبسههای دردناک، تخلیه مناسب بخش مهم درمان محسوب میشود.
یکی از روشهای درمان، ایجاد برش کوچک و خارج کردن چرک است. در برخی موارد پس از تخلیه، کاتتر ورد قرار داده میشود تا مسیر خروج ترشحات برای چند هفته باز بماند.
در موارد عودکننده یا شرایطی که پزشک این روش را مناسب بداند، ممکن است مارسوپیالیزاسیون انجام شود. در این روش، پس از تخلیه محتویات آبسه، لبههای دیواره آن به پوست اطراف بخیه میشوند تا مسیر تخلیه باز بماند.
رعایت توصیههای پزشک پس از درمان برای بهبود مناسب و کاهش احتمال عفونت مجدد اهمیت دارد.
ناحیه تناسلی را طبق دستور پزشک تمیز و خشک نگه دارید.
در صورت توصیه پزشک، از حمام نشیمن با آب گرم استفاده کنید.
داروهای تجویزشده را طبق دستور مصرف کنید.
تا زمان بهبود زخم و اجازه پزشک از رابطه جنسی واژینال خودداری کنید.
از فشار دادن یا دستکاری محل تخلیه پرهیز کنید.
در صورت قرار دادن کاتتر ورد، برای خارج کردن آن در زمان تعیینشده به پزشک مراجعه کنید.
اگر پس از درمان تب، درد رو به افزایش، قرمزی گسترده، ترشحات بدبو یا خونریزی غیرمعمول ایجاد شد، باید وضعیت توسط پزشک بررسی شود.
بله. حتی پس از تخلیه آبسه نیز احتمال بازگشت آن وجود دارد. اگر مسیر خروجی دوباره بسته شود، ممکن است ترشحات در غده تجمع پیدا کنند و کیست یا آبسه جدید تشکیل شود.
در موارد عود مکرر، پزشک ممکن است روشهای دیگری مانند کاتتر ورد یا مارسوپیالیزاسیون را پیشنهاد کند. انتخاب روش درمانی به سابقه بیمار و شرایط فعلی او بستگی دارد.
آبسه بارتولن معمولاً در اثر عفونی شدن کیست بارتولن ایجاد میشود و با درد شدید، تورم، قرمزی و گاهی تب همراه است. درحالیکه کیست ساده ممکن است بدون درد باشد، آبسه معمولاً به ارزیابی و درمان پزشکی نیاز دارد. تخلیه آبسه، استفاده از کاتتر ورد و مارسوپیالیزاسیون از روشهای درمانی مورد استفاده هستند. تشخیص و انتخاب روش مناسب باید توسط متخصص زنان انجام شود.
دکتر طاهره فروغیفر، متخصص زنان و زایمان، در زمینه سلامت دستگاه تناسلی زنان و بررسی مشکلات مرتبط با ناحیه تناسلی، رحم و قاعدگی میتوانند راهنمایی پزشکی ارائه دهند. خانمهایی که با علائمی مانند تورم، درد، التهاب یا توده در نزدیکی دهانه واژن مواجه هستند، میتوانند برای تشخیص علت مشکل و بررسی روش درمان مناسب با متخصص زنان مشورت کنند.
کورتاژ یکی از روشهای پزشکی در حوزه زنان و زایمان است که برای بررسی یا خارج کردن بافت داخل رحم انجام میشود. ممکن است پزشک در شرایطی مانند خونریزی غیرطبیعی رحم، سقط جنین ناقص یا باقی ماندن بافت بارداری پس از سقط، انجام این روش را پیشنهاد کند. بسیاری از خانمها پیش از انجام کورتاژ درباره نحوه عمل، میزان درد، عوارض احتمالی و تأثیر آن بر باروری سؤال دارند.
آشنایی با کورتاژ و کاربردهای آن به بیمار کمک میکند با آگاهی بیشتری درباره درمان تصمیم بگیرد. البته انتخاب این روش باید پس از بررسی شرایط جسمی و تشخیص پزشک انجام شود؛ زیرا کورتاژ برای همه مشکلات رحم ضروری نیست و در برخی موارد روشهای کمتهاجمیتری وجود دارند.
کورتاژ که با نام D&C نیز شناخته میشود، مخفف عبارت Dilation and Curettage است. در این روش ابتدا دهانه رحم بهآرامی باز میشود و سپس پزشک با استفاده از ابزار مخصوص یا دستگاه مکش، بخشی از بافت داخل رحم را خارج میکند.
بافت خارجشده ممکن است برای بررسی بیشتر به آزمایشگاه پاتولوژی فرستاده شود. این بررسی به پزشک کمک میکند علت برخی خونریزیهای غیرطبیعی یا وجود تغییرات غیرمعمول در پوشش داخلی رحم را تشخیص دهد.
کورتاژ معمولاً توسط متخصص زنان و زایمان و در محیط درمانی مجهز انجام میشود. نوع بیهوشی یا بیحسی به علت انجام عمل، شرایط بیمار و نظر پزشک بستگی دارد.
کورتاژ را میتوان از نظر هدف انجام به دو گروه کلی تشخیصی و درمانی تقسیم کرد.
در کورتاژ تشخیصی، هدف اصلی خارج کردن نمونهای از بافت داخلی رحم برای بررسی آزمایشگاهی است. پزشک ممکن است در شرایطی مانند خونریزی غیرطبیعی رحم، خونریزی پس از یائسگی یا شک به وجود تغییرات غیرطبیعی در آندومتر، نمونهبرداری را توصیه کند.
نمونه بافت در آزمایشگاه زیر میکروسکوپ بررسی میشود تا وضعیت سلولها مشخص شود. این بررسی میتواند در تشخیص برخی مشکلات مانند ضخیمشدن غیرطبیعی آندومتر، پولیپ یا تغییرات پیشسرطانی و سرطانی کمککننده باشد.
در کورتاژ درمانی، هدف خارج کردن بافتی است که باقی ماندن آن در رحم میتواند موجب خونریزی، درد یا افزایش خطر عفونت شود.
یکی از موارد کاربرد این روش، باقی ماندن بخشی از بافت بارداری پس از سقط جنین است. در برخی شرایط نیز پس از زایمان، اگر بخشی از بافت جفت در رحم باقی مانده باشد، پزشک ممکن است روش مناسب برای تخلیه رحم را بررسی کند.
البته همه موارد سقط یا خونریزی به کورتاژ نیاز ندارند. بسته به شرایط بیمار، سن بارداری، شدت خونریزی و وضعیت عمومی بدن، ممکن است انتظار همراه با پیگیری، درمان دارویی یا تخلیه جراحی انتخاب شود.
در روش کورتاژ سنتی ممکن است از ابزاری به نام کورت برای خارج کردن بافت استفاده شود. در روش ساکشن یا آسپیراسیون، بافت داخل رحم به کمک لوله مخصوص و مکش خارج میشود.
در بعضی موارد، پزشک از روش ترکیبی یا ابزارهای دیگر استفاده میکند. انتخاب روش به علت انجام عمل، وضعیت رحم و بارداری، امکانات مرکز درمانی و تشخیص متخصص بستگی دارد.
بنابراین، کورتاژ و ساکشن کاملاً مترادف نیستند؛ هرچند هر دو ممکن است برای خارج کردن بافت از داخل رحم به کار بروند.
مراحل انجام کورتاژ ممکن است با توجه به شرایط بیمار و نوع عمل متفاوت باشد، اما معمولاً شامل مراحل زیر است:
۱. ابتدا پزشک سابقه پزشکی، داروهای مصرفی، حساسیتها و وضعیت بیمار را بررسی میکند.
۲. در صورت نیاز، آزمایش خون، سونوگرافی یا بررسیهای دیگر انجام میشود.
۳. بیمار در وضعیت مناسب روی تخت معاینه یا جراحی قرار میگیرد و بیحسی یا بیهوشی طبق برنامه درمانی انجام میشود.
۴. پزشک با استفاده از ابزار مخصوص، دهانه رحم را بهاندازه لازم باز میکند.
۵. سپس با استفاده از کورت یا دستگاه مکش، بافت موردنظر خارج میشود.
۶. در صورت نیاز، نمونه بافت برای بررسی پاتولوژی ارسال میشود.
مدت انجام عمل معمولاً کوتاه است، اما زمان آمادهسازی، بیهوشی و مراقبت پس از عمل نیز باید در نظر گرفته شود. بسیاری از بیماران در صورت پایدار بودن شرایط عمومی، همان روز ترخیص میشوند.
کورتاژ مانند هر روش جراحی دیگری ممکن است با عوارضی همراه باشد، هرچند بروز عوارض جدی شایع نیست. برخی از عوارض احتمالی عبارتاند از:
خونریزی بیشتر از حد انتظار
عفونت رحم
آسیب به دهانه رحم
سوراخ شدن دیواره رحم
عوارض مرتبط با بیهوشی
ایجاد چسبندگی داخل رحم در موارد نادر
چسبندگی داخل رحم که با نام سندرم آشرمن شناخته میشود، ممکن است پس از برخی اقدامات داخل رحمی ایجاد شود. این مشکل میتواند باعث کاهش خونریزی قاعدگی، قطع قاعدگی یا در بعضی موارد اختلال باروری شود.
احتمال بروز عوارض به شرایط بیمار، علت انجام عمل و روش مورد استفاده بستگی دارد.
در بیشتر موارد، کورتاژ بدون عارضه انجام میشود و بهتنهایی به معنای ناباروری نیست. بسیاری از زنان پس از این عمل میتوانند بارداری طبیعی داشته باشند.
بااینحال، در موارد نادری ممکن است چسبندگی داخل رحم یا آسیب به بافتهای آن ایجاد شود. اگر پس از کورتاژ قاعدگی بسیار کم شود، قطع شود یا فرد برای بارداری با مشکل مواجه شود، لازم است وضعیت رحم بررسی شود.
کورتاژ روشی پزشکی برای خارج کردن یا نمونهبرداری از بافت داخل رحم است و در شرایطی مانند خونریزی غیرطبیعی، باقی ماندن بافت بارداری پس از سقط و برخی مشکلات آندومتر کاربرد دارد. این روش ممکن است با ابزار کورت یا دستگاه مکش انجام شود. تشخیص نیاز به کورتاژ و انتخاب روش مناسب باید توسط متخصص زنان و بر اساس شرایط هر بیمار صورت بگیرد.
دکتر طاهره فروغیفر، متخصص زنان و زایمان، در زمینه سلامت دستگاه تناسلی زنان، بررسی مشکلات قاعدگی و مسائل مرتبط با رحم و بارداری میتوانند راهنمایی پزشکی ارائه دهند. خانمهایی که با خونریزی غیرطبیعی، مشکلات رحمی یا عوارض پس از سقط مواجه هستند، میتوانند برای ارزیابی وضعیت خود و بررسی روش درمان مناسب با متخصص زنان مشورت کنند.
ترشحات واژن یکی از بخشهای طبیعی عملکرد دستگاه تناسلی زنان هستند و نقش مهمی در حفظ رطوبت، پاکسازی و محافظت از محیط واژن دارند. بسیاری از خانمها در دورههای مختلف زندگی، تغییراتی در رنگ، مقدار، بو و غلظت ترشحات خود مشاهده میکنند. این تغییرات همیشه نشانه بیماری نیستند؛ زیرا عواملی مانند چرخه قاعدگی، تخمکگذاری، بارداری و تغییرات هورمونی میتوانند بر ظاهر ترشحات تأثیر بگذارند.
بااینحال، گاهی تغییر ترشحات همراه با خارش، سوزش، بوی نامطبوع یا درد است و میتواند نشانه عفونت یا مشکل دیگری در دستگاه تناسلی باشد. شناخت انواع ترشحات واژن به زنان کمک میکند تغییرات طبیعی بدن خود را بهتر بشناسند و در زمان مناسب به پزشک مراجعه کنند.
ترشحات طبیعی معمولاً شفاف یا سفید هستند و بوی تند و ناخوشایندی ندارند. غلظت آنها ممکن است در روزهای مختلف چرخه قاعدگی تغییر کند؛ گاهی حالت چسبنده و غلیظ دارند و گاهی رقیق، لغزنده و کشدار میشوند.
این ترشحات به خروج سلولهای مرده و حفظ تعادل طبیعی محیط واژن کمک میکنند. بنابراین، وجود ترشحات بهخودیخود نشانه عفونت یا عدم رعایت بهداشت نیست و نیازی به شستوشوی داخل واژن برای از بین بردن آنها وجود ندارد.
ترشحات شفاف و لغزنده در بسیاری از زنان طبیعی هستند. این نوع ترشحات معمولاً در حوالی زمان تخمکگذاری بیشتر میشوند و ممکن است حالتی شبیه سفیده تخممرغ خام داشته باشند. افزایش هورمون استروژن در این دوره باعث تغییر مخاط دهانه رحم میشود.
اگر ترشحات شفاف بدون بوی نامطبوع، خارش یا سوزش باشند، معمولاً جای نگرانی ندارند.
ترشحات سفید میتوانند کاملاً طبیعی باشند؛ بهویژه اگر بوی ناخوشایند یا علائم تحریککننده نداشته باشند. در بعضی روزهای چرخه قاعدگی، این ترشحات غلیظتر و کرمی میشوند.
اما ترشحات سفید و تکهتکه شبیه پنیر، بهخصوص اگر با خارش شدید، قرمزی و سوزش همراه باشند، ممکن است نشانه عفونت قارچی واژن باشند. تشخیص قطعی تنها با توجه به ظاهر ترشحات امکانپذیر نیست و گاهی معاینه و آزمایش لازم است.
ترشحات زرد کمرنگ ممکن است در برخی شرایط به دلیل تغییرات طبیعی و خشک شدن ترشحات روی لباس زیر دیده شوند. بااینحال، ترشحات زرد پررنگ، چرکی یا همراه با بوی بد، درد هنگام ادرار و خارش میتوانند نشانه عفونت باشند.
برخی عفونتهای منتقله از راه جنسی مانند تریکومونیازیس یا عفونتهای دهانه رحم نیز ممکن است با ترشحات زرد همراه باشند. بنابراین، در صورت مشاهده تغییر غیرمعمول باید علت بررسی شود.
ترشحات سبز، بهویژه اگر کفآلود یا بدبو باشند، طبیعی محسوب نمیشوند و میتوانند با عفونتهایی مانند تریکومونیازیس ارتباط داشته باشند. گاهی عفونتهای دیگر دستگاه تناسلی نیز باعث تغییر رنگ ترشحات میشوند.
در صورت مشاهده این نوع ترشحات، بهتر است برای معاینه و انجام آزمایش به متخصص زنان مراجعه شود. خوددرمانی با داروهای ضدقارچ یا آنتیبیوتیک ممکن است درمان صحیح را به تأخیر بیندازد.
ترشحات نازک و خاکستری متمایل به سفید که بوی ماهی، بهخصوص پس از رابطه جنسی، دارند میتوانند نشانه واژینوز باکتریایی باشند. این وضعیت در اثر برهم خوردن تعادل باکتریهای طبیعی واژن ایجاد میشود و لزوماً یک بیماری مقاربتی محسوب نمیشود.
واژینوز باکتریایی گاهی بدون علامت است، اما در صورت بروز ترشح و بوی غیرطبیعی باید بررسی و در صورت نیاز درمان شود.
ترشحات قهوهای معمولاً به دلیل وجود مقدار کمی خون قدیمی در ترشحات واژن ایجاد میشوند. این حالت ممکن است در روزهای پایانی قاعدگی یا ابتدای آن دیده شود.
ترشحات صورتی نیز میتوانند ناشی از مخلوط شدن مقدار کمی خون با ترشحات طبیعی باشند. بااینحال، لکهبینی مکرر بین قاعدگیها، خونریزی بعد از رابطه جنسی یا ترشحات خونی پس از یائسگی نیازمند بررسی پزشکی هستند.
اگر تغییر ترشحات با یک یا چند مورد از علائم زیر همراه باشد، بهتر است به پزشک مراجعه کنید:
بوی تند، ماهیمانند یا ناخوشایند
خارش و سوزش واژن
قرمزی یا التهاب ناحیه تناسلی
درد هنگام ادرار یا رابطه جنسی
درد زیر شکم یا لگن
خونریزی غیرطبیعی بین دو قاعدگی
ترشحات سبز، چرکی یا کفآلود
پزشک برای تشخیص علت ترشحات، درباره زمان شروع علائم، رنگ و بوی ترشحات، سابقه قاعدگی و علائم همراه سؤال میکند. در صورت نیاز، معاینه و نمونهبرداری از ترشحات انجام میشود. بررسی pH واژن، مشاهده نمونه زیر میکروسکوپ و آزمایشهای تشخیص عفونت نیز ممکن است مورد استفاده قرار بگیرند.
درمان به علت اصلی بستگی دارد؛ برای مثال، عفونت قارچی، واژینوز باکتریایی و عفونتهای مقاربتی درمانهای متفاوتی دارند. بنابراین، استفاده خودسرانه از دارو میتواند باعث درمان نامناسب یا عود علائم شود.
برای کاهش تحریک و حفظ سلامت ناحیه تناسلی، شستوشوی ملایم قسمت خارجی با آب و در صورت نیاز شوینده بدون عطر کافی است. از شستوشوی داخل واژن، اسپریهای خوشبوکننده و دستمالهای معطر خودداری کنید. همچنین بهتر است لباس زیر تمیز و قابلتنفس استفاده شود و در صورت بروز علائم غیرطبیعی، درمان را به تأخیر نیندازید.
ترشحات شفاف و سفید بدون بوی نامطبوع و علائم آزاردهنده، در بسیاری از مواقع طبیعی هستند. در مقابل، تغییر واضح رنگ، بوی ناخوشایند، خارش، سوزش و درد میتوانند نشانه عفونت یا مشکلات دیگر باشند. توجه به تغییرات بدن و مراجعه بهموقع به پزشک، به تشخیص دقیق و درمان مناسب کمک میکند.
دکتر طاهره فروغیفر، متخصص زنان و زایمان، در زمینه بررسی و مراقبت از سلامت دستگاه تناسلی زنان فعالیت میکنند. خانمهایی که با تغییر غیرطبیعی ترشحات واژن، خارش، سوزش، بوی نامطبوع یا سایر مشکلات زنان مواجه هستند، میتوانند برای بررسی علت علائم و دریافت راهنمایی درمانی متناسب با شرایط خود به متخصص زنان مراجعه کنند.