بی‌اختیاری ادرار یکی از مشکلات شایع در میان زنان است که به معنای ناتوانی در کنترل خروج ادرار از مثانه است. در این شرایط، فرد ممکن است هنگام خندیدن، عطسه کردن، سرفه، ورزش یا حتی در حالت استراحت دچار نشت غیرارادی ادرار شود.
این مشکل می‌تواند در سنین مختلف اتفاق بیفتد و عواملی مانند بارداری، زایمان طبیعی، افزایش سن، یائسگی، اضافه‌وزن و ضعف عضلات کف لگن در بروز آن نقش داشته باشند.
بسیاری از زنان تصور می‌کنند بی‌اختیاری ادرار بخشی طبیعی از افزایش سن است و راه درمانی مشخصی ندارد؛ در حالی که روش‌های مختلفی برای کنترل و درمان این مشکل وجود دارد. انتخاب روش مناسب به نوع بی‌اختیاری، شدت علائم و شرایط جسمی بیمار بستگی دارد.
درمان بی‌اختیاری ادرار معمولاً با روش‌های غیرجراحی آغاز می‌شود. در صورت کافی نبودن این روش‌ها، پزشک ممکن است دارو یا درمان‌های تخصصی‌تر را پیشنهاد کند.
تمرینات کگل یکی از روش‌های مؤثر برای درمان بی‌اختیاری ادرار، به‌خصوص نوع استرسی، محسوب می‌شوند.
عضلات کف لگن از مثانه و سایر اندام‌های لگنی حمایت می‌کنند. زمانی که این عضلات ضعیف شوند، کنترل خروج ادرار دشوارتر می‌شود.
برای انجام تمرین کگل:
عضلاتی را که برای جلوگیری از خروج گاز استفاده می‌کنید، شناسایی کنید.
این عضلات را به‌آرامی منقبض کنید.
انقباض را حدود ۳ تا ۵ ثانیه نگه دارید.
سپس عضلات را کاملاً رها کنید.
این حرکت را چند بار تکرار کنید.
با افزایش قدرت عضلات، می‌توان مدت انقباض را به‌تدریج افزایش داد.
نکته مهم این است که هنگام تمرین، عضلات شکم و باسن نباید منقبض شوند. همچنین متوقف کردن جریان ادرار هنگام دستشویی نباید به‌عنوان تمرین روزانه کگل انجام شود.
فیزیوتراپی تخصصی کف لگن یکی دیگر از روش‌های درمان بی‌اختیاری ادرار است.
در این روش، فیزیوتراپیست با بررسی وضعیت عضلات، برنامه تمرینی متناسب با نیاز بیمار طراحی می‌کند.
این برنامه ممکن است شامل تمرینات تقویتی، آموزش کنترل عضلات، بیوفیدبک و تمرینات هماهنگی عضلات کف لگن باشد.
فیزیوتراپی به‌ویژه برای زنانی که پس از زایمان دچار ضعف عضلات لگن شده‌اند، می‌تواند مفید باشد.
برخی تغییرات ساده در سبک زندگی می‌توانند به کاهش علائم بی‌اختیاری ادرار کمک کنند.
مهم‌ترین توصیه‌ها عبارت‌اند از:
کاهش مصرف نوشیدنی‌های کافئین‌دار مانند قهوه و چای پررنگ در صورت تشدید علائم
پرهیز از مصرف بیش از حد مایعات در ساعات نزدیک به خواب
درمان یبوست و جلوگیری از زور زدن هنگام دفع
کاهش وزن در صورت اضافه‌وزن
ترک سیگار و کنترل سرفه‌های مزمن
تنظیم زمان‌بندی مراجعه به دستشویی
توجه داشته باشید که کاهش شدید مصرف آب توصیه نمی‌شود؛ زیرا کم‌آبی بدن می‌تواند باعث تحریک مثانه و تشدید بعضی مشکلات ادراری شود.
در بعضی انواع بی‌اختیاری ادرار، پزشک ممکن است دارو تجویز کند.
برای مثال، در بی‌اختیاری فوریتی که با احساس ناگهانی و شدید نیاز به دفع ادرار همراه است، داروهایی برای کاهش انقباضات غیرارادی مثانه استفاده می‌شوند.
این داروها ممکن است شامل داروهای آنتی‌موسکارینی یا آگونیست‌های گیرنده بتا ۳ باشند.
انتخاب دارو باید با توجه به سن، بیماری‌های زمینه‌ای، سایر داروهای مصرفی و عوارض احتمالی انجام شود.
اگر روش‌های غیرجراحی نتیجه کافی نداشته باشند، ممکن است درمان‌های تخصصی‌تری مورد نیاز باشند.
در بی‌اختیاری ادرار استرسی، یکی از روش‌های درمانی، جراحی اسلینگ یا نوار حمایتی زیر مجرای ادرار است. این روش به حمایت از مجرای ادرار هنگام سرفه، عطسه و فعالیت بدنی کمک می‌کند.
در برخی بیماران نیز تزریق مواد حجم‌دهنده اطراف مجرای ادرار یا سایر روش‌های درمانی قابل بررسی هستند.
برای بی‌اختیاری فوریتی مقاوم به درمان، روش‌هایی مانند تزریق بوتاکس به عضله مثانه، تحریک عصب تیبیال یا تحریک عصب ساکرال ممکن است پیشنهاد شوند.
بله. بسیاری از زنان با استفاده از تمرینات کف لگن، فیزیوتراپی، اصلاح سبک زندگی و درمان دارویی می‌توانند علائم خود را به میزان قابل توجهی کاهش دهند.
البته میزان موفقیت درمان به نوع بی‌اختیاری و شدت مشکل بستگی دارد. به همین دلیل، تشخیص دقیق علت نشت ادرار قبل از شروع درمان اهمیت زیادی دارد.
اگر نشت غیرارادی ادرار به‌صورت مکرر اتفاق می‌افتد، فعالیت‌های روزمره را مختل کرده یا باعث محدود شدن روابط اجتماعی و ورزشی شده است، بهتر است برای بررسی به متخصص زنان یا اورولوژیست مراجعه کنید.
همچنین اگر بی‌اختیاری ادرار با درد، سوزش، خون در ادرار یا تب همراه باشد، باید علت آن سریع‌تر بررسی شود.
دکتر طاهره فروغی‌فر، متخصص زنان و زایمان، در زمینه بررسی و رسیدگی به مشکلات سلامت دستگاه تناسلی زنان فعالیت دارند.
خانم‌هایی که با مشکلاتی مانند نشت غیرارادی ادرار، تکرر ادرار، ضعف عضلات کف لگن یا بی‌اختیاری ادرار پس از زایمان مواجه هستند، می‌توانند برای بررسی وضعیت خود و دریافت مشاوره درمانی به ایشان مراجعه کنند.
تشخیص نوع بی‌اختیاری و شناسایی علت اصلی آن، اولین قدم برای انتخاب روش درمان مناسب است. با مراجعه به‌موقع و انتخاب درمان متناسب با شرایط فرد، می‌توان در بسیاری از موارد علائم این مشکل را کنترل کرد و کیفیت زندگی را بهبود بخشید.
میومکتومی یکی از روش‌های جراحی برای خارج کردن فیبروم رحم است که در آن تلاش می‌شود رحم حفظ شود. این جراحی معمولاً برای زنانی انجام می‌شود که به دلیل وجود فیبروم دچار خونریزی شدید، درد لگنی، فشار به اندام‌های مجاور یا مشکلات باروری شده‌اند.
اگرچه خارج کردن فیبروم‌ها بخش اصلی درمان محسوب می‌شود، اما مراقبت‌های بعد از عمل نیز اهمیت زیادی دارند. رعایت توصیه‌های پزشکی می‌تواند به ترمیم بهتر بافت رحم، کاهش احتمال عوارض و بازگشت سریع‌تر بیمار به فعالیت‌های روزمره کمک کند.
مدت دوران نقاهت به روش جراحی، تعداد و اندازه فیبروم‌های خارج‌شده و شرایط جسمی بیمار بستگی دارد.
مدت زمان بهبودی پس از میومکتومی در همه بیماران یکسان نیست.
در جراحی باز، به دلیل ایجاد برش در شکم و دیواره رحم، دوران نقاهت معمولاً طولانی‌تر است و ممکن است حدود ۴ تا ۶ هفته یا بیشتر زمان ببرد.
در میومکتومی لاپاراسکوپی، به دلیل کوچک‌تر بودن برش‌ها، بسیاری از بیماران طی حدود ۲ تا ۴ هفته به فعالیت‌های معمول خود بازمی‌گردند.
در روش هیستروسکوپی نیز به دلیل نداشتن برش شکمی، بهبودی معمولاً سریع‌تر است و بعضی زنان ظرف چند روز فعالیت‌های سبک خود را از سر می‌گیرند.
این زمان‌ها تقریبی هستند و زمان دقیق بازگشت به فعالیت باید توسط پزشک تعیین شود.
یکی از مهم‌ترین توصیه‌ها پس از میومکتومی، استراحت کافی در روزهای ابتدایی است.
بدن برای ترمیم بافت‌های آسیب‌دیده به زمان نیاز دارد؛ بنابراین بهتر است بیمار در روزهای اول از فعالیت‌های سنگین خودداری کند.
البته استراحت مطلق و طولانی‌مدت نیز توصیه نمی‌شود. راه رفتن آرام و کوتاه، در صورت اجازه پزشک، می‌تواند به بهبود گردش خون و کاهش خطر لخته شدن خون کمک کند.
تغذیه مناسب نقش مهمی در روند ترمیم بدن دارد. پس از جراحی، بهتر است رژیم غذایی متنوع و متعادلی داشته باشید.
مواد غذایی زیر می‌توانند در دوران نقاهت مفید باشند:
پروتئین‌هایی مانند مرغ، ماهی، تخم‌مرغ و حبوبات برای ترمیم بافت‌ها
سبزیجات و میوه‌های تازه برای تأمین ویتامین‌ها
مواد غذایی حاوی آهن برای کمک به جبران کم‌خونی احتمالی
غلات کامل برای تأمین فیبر مورد نیاز بدن
آب کافی برای حفظ تعادل مایعات بدن
در صورتی که بیمار به دلیل خونریزی‌های شدید پیش از جراحی دچار کم‌خونی شده باشد، پزشک ممکن است مکمل آهن تجویز کند.
در میومکتومی باز و لاپاراسکوپی، مراقبت از زخم‌های شکمی اهمیت زیادی دارد.
برای جلوگیری از عفونت بهتر است:
محل زخم را طبق دستور پزشک تمیز و خشک نگه دارید.
از دستکاری یا خاراندن محل بخیه خودداری کنید.
پانسمان را طبق توصیه تیم درمان تعویض کنید.
از قرار دادن مواد غیرتجویزشده روی زخم خودداری کنید.
در صورت مشاهده قرمزی شدید، ترشح چرکی یا باز شدن زخم به پزشک مراجعه کنید.
در جراحی هیستروسکوپی، مراقبت‌های مربوط به ترشحات واژینال و خونریزی احتمالی اهمیت بیشتری دارد.
یکی از سؤالات رایج زنان پس از جراحی فیبروم رحم، زمان مناسب برای شروع مجدد رابطه جنسی است.
این زمان به نوع جراحی و میزان ترمیم بافت‌ها بستگی دارد.
پس از میومکتومی هیستروسکوپی ممکن است پزشک برای چند روز تا چند هفته محدودیت رابطه جنسی توصیه کند.
در جراحی لاپاراسکوپی و باز نیز ممکن است لازم باشد بیمار تا زمان ترمیم مناسب رحم و برطرف شدن خونریزی و ترشحات، از رابطه جنسی واژینال خودداری کند.
به همین دلیل، بهتر است زمان دقیق شروع رابطه جنسی در معاینه بعد از عمل مشخص شود.
فعالیت بدنی پس از جراحی باید به‌تدریج و با توجه به شرایط بیمار افزایش پیدا کند.
در روزهای ابتدایی، پیاده‌روی سبک معمولاً مفید است؛ اما انجام ورزش‌های سنگین، دویدن، تمرینات شکمی و بلند کردن وزنه ممکن است به محل جراحی فشار وارد کند.
پس از جراحی باز و لاپاراسکوپی، معمولاً لازم است بیمار برای مدتی از فعالیت‌های سنگین خودداری کند.
زمان شروع مجدد ورزش حرفه‌ای یا تمرینات باشگاهی باید با تأیید پزشک باشد.
یکی از نگرانی‌های زنان پس از جراحی میومکتومی، احتمال بازگشت فیبروم است.
باید توجه داشت که میومکتومی فقط فیبروم‌های موجود و قابل شناسایی را خارج می‌کند و زمینه ایجاد فیبروم‌های جدید را به‌طور کامل از بین نمی‌برد.
بنابراین ممکن است پس از مدتی، توده‌های جدیدی در رحم ایجاد شوند یا فیبروم‌های کوچک باقی‌مانده رشد کنند.
احتمال عود به عوامل مختلفی بستگی دارد، از جمله:
تعداد فیبروم‌های موجود پیش از جراحی
سن بیمار در زمان عمل
ویژگی‌های ژنتیکی و هورمونی
وجود فیبروم‌های متعدد و کوچک
میزان رشد فیبروم‌ها پیش از جراحی
به همین دلیل، انجام معاینات و سونوگرافی‌های دوره‌ای برای بررسی وضعیت رحم اهمیت دارد.
یکی از مهم‌ترین دلایل انجام میومکتومی، حفظ امکان بارداری در زنانی است که قصد فرزندآوری دارند.
خارج کردن فیبروم‌هایی که باعث تغییر شکل حفره رحم شده‌اند، ممکن است در برخی بیماران شرایط باروری را بهبود دهد.
با این حال، بلافاصله پس از جراحی نباید برای بارداری اقدام کرد؛ زیرا دیواره رحم برای ترمیم به زمان نیاز دارد.
زمان مناسب اقدام به بارداری به عواملی مانند موارد زیر بستگی دارد:
تعداد فیبروم‌های خارج‌شده
اندازه و عمق توده‌ها
میزان برش ایجادشده در دیواره رحم
روش جراحی
نحوه ترمیم رحم
در برخی بیماران ممکن است پزشک حدود ۳ تا ۶ ماه یا حتی بیشتر برای اقدام به بارداری فاصله زمانی در نظر بگیرد. البته شواهد علمی، یک فاصله زمانی ثابت و قطعی را برای تمام بیماران تعیین نکرده‌اند.
بله، برخی زنان پس از میومکتومی می‌توانند زایمان طبیعی داشته باشند؛ اما این موضوع به میزان برش و عمق جراحی در دیواره رحم بستگی دارد.
اگر برش عمیقی در عضله رحم ایجاد شده باشد یا حفره رحم باز شده باشد، ممکن است پزشک برای کاهش خطر پارگی رحم هنگام زایمان، سزارین را توصیه کند.
بنابراین تصمیم درباره نوع زایمان باید با بررسی گزارش جراحی قبلی و شرایط بارداری انجام شود.
اگرچه مقداری درد و لکه‌بینی پس از جراحی ممکن است طبیعی باشد، اما بعضی علائم نیازمند بررسی سریع هستند:
تب و لرز
خونریزی شدید واژینال
درد شدید یا رو به افزایش شکم
ترشحات بدبو
قرمزی یا ترشح چرکی از محل زخم
مشکل در دفع ادرار
تورم و درد یک‌طرفه ساق پا
تنگی نفس یا درد قفسه سینه
در صورت بروز تنگی نفس، درد قفسه سینه یا خونریزی شدید باید فوراً به مراکز درمانی مراجعه کرد.
دکتر طاهره فروغی‌فر، متخصص زنان و زایمان، در زمینه بررسی و درمان بیماری‌های مرتبط با دستگاه تناسلی زنان فعالیت دارند.
خانم‌هایی که به فیبروم رحم مبتلا هستند یا پس از جراحی میومکتومی درباره دوران نقاهت، احتمال عود فیبروم و امکان بارداری نگرانی دارند، می‌توانند برای بررسی وضعیت خود و دریافت مشاوره تخصصی به ایشان مراجعه کنند.
انتخاب روش درمان، بررسی شرایط رحم و برنامه‌ریزی برای بارداری پس از میومکتومی باید متناسب با وضعیت هر بیمار انجام شود. پیگیری منظم پس از جراحی نیز نقش مهمی در حفظ سلامت زنان و تشخیص به‌موقع مشکلات احتمالی دارد.
افتادگی رحم یکی از مشکلات شایع در میان زنان است که در اثر ضعیف شدن عضلات و بافت‌های نگهدارنده رحم در ناحیه کف لگن ایجاد می‌شود. در حالت طبیعی، رحم به کمک عضلات، رباط‌ها و بافت‌های کف لگن در جایگاه خود قرار دارد؛ اما زمانی که این ساختارها ضعیف یا آسیب‌دیده شوند، رحم ممکن است به سمت پایین حرکت کند و در موارد پیشرفته حتی وارد کانال واژن یا از دهانه آن خارج شود.
این عارضه ممکن است در زنان جوان‌تر نیز اتفاق بیفتد، اما احتمال بروز آن با افزایش سن، زایمان‌های طبیعی متعدد و تغییرات هورمونی پس از یائسگی بیشتر می‌شود. شناخت علائم اولیه افتادگی رحم اهمیت زیادی دارد؛ زیرا تشخیص زودهنگام می‌تواند به کنترل علائم و جلوگیری از پیشرفت مشکل کمک کند.
علائم افتادگی رحم در زنان با توجه به شدت عارضه متفاوت است. بعضی از زنان در مراحل ابتدایی هیچ نشانه مشخصی ندارند و تنها هنگام معاینه متوجه این مشکل می‌شوند. با این حال، برخی علائم می‌توانند زنگ خطری برای شروع افتادگی رحم باشند.
یکی از شایع‌ترین نشانه‌های افتادگی رحم، احساس سنگینی یا فشار در قسمت پایین شکم و لگن است. این احساس ممکن است در طول روز افزایش پیدا کند و هنگام ایستادن طولانی‌مدت، راه رفتن یا انجام فعالیت‌های سنگین بیشتر شود.
برخی زنان احساس می‌کنند چیزی در داخل واژن آن‌ها وجود دارد یا توده‌ای به سمت بیرون حرکت می‌کند. در مراحل پیشرفته‌تر ممکن است هنگام شست‌وشو یا استفاده از دستمال، برجستگی بافتی در دهانه واژن لمس شود.
افتادگی رحم گاهی با درد مبهم در قسمت پایین کمر، احساس ناراحتی در لگن یا فشار در ناحیه تناسلی همراه است. این درد ممکن است پس از فعالیت طولانی‌مدت بیشتر شود.
ضعف ساختارهای نگهدارنده لگن ممکن است بر عملکرد مثانه نیز تأثیر بگذارد. تکرر ادرار، احساس تخلیه نشدن کامل مثانه، نشت ادرار هنگام سرفه یا عطسه و دشواری در شروع ادرار از مشکلات احتمالی هستند.
در برخی زنان، افتادگی اندام‌های لگنی با یبوست، دشواری در تخلیه روده یا احساس باقی ماندن مدفوع همراه است. البته این علائم اختصاصی افتادگی رحم نیستند و باید علت‌های دیگر نیز بررسی شوند.
افتادگی رحم ممکن است باعث احساس فشار، ناراحتی یا درد هنگام رابطه جنسی شود. شدت این مشکل به میزان افتادگی و شرایط جسمی فرد بستگی دارد.
عوامل مختلفی می‌توانند احتمال بروز این عارضه را افزایش دهند، از جمله:
زایمان طبیعی، به‌خصوص زایمان‌های متعدد یا دشوار
افزایش سن و کاهش قدرت عضلات کف لگن
یائسگی و کاهش سطح استروژن
اضافه‌وزن و چاقی
یبوست مزمن و زور زدن مکرر هنگام دفع
سرفه‌های مزمن
بلند کردن مکرر اجسام سنگین
سابقه خانوادگی و زمینه ژنتیکی ضعف بافت‌های همبند
البته وجود یک یا چند عامل خطر به معنای ابتلای قطعی به افتادگی رحم نیست.
تشخیص افتادگی رحم معمولاً با بررسی علائم و معاینه لگنی توسط متخصص زنان انجام می‌شود.
۱. بررسی سوابق پزشکی: پزشک درباره تعداد زایمان‌ها، سابقه جراحی، علائم ادراری و گوارشی و مشکلات احتمالی لگنی سؤال می‌کند.
۲. معاینه لگنی: متخصص زنان با معاینه واژن و دهانه رحم، موقعیت رحم و میزان پایین آمدن آن را بررسی می‌کند. ممکن است از بیمار خواسته شود سرفه کند یا کمی زور بزند تا میزان افتادگی بهتر مشخص شود.
۳. بررسی عملکرد مثانه: در صورت وجود مشکلات ادراری، ممکن است آزمایش ادرار، اندازه‌گیری ادرار باقی‌مانده در مثانه یا آزمایش‌های تخصصی عملکرد مثانه درخواست شود.
۴. تصویربرداری: در بیشتر موارد، معاینه برای تشخیص کافی است؛ اما در شرایط خاص ممکن است سونوگرافی یا سایر روش‌های تصویربرداری برای بررسی مشکلات همراه استفاده شوند.
افتادگی رحم در بسیاری از موارد یک بیماری اورژانسی محسوب نمی‌شود؛ اما در صورت بی‌توجهی ممکن است باعث تشدید احساس فشار لگنی، مشکلات ادراری، یبوست و زخم یا تحریک بافت بیرون‌زده واژن شود.
اگر فرد دچار ناتوانی در دفع ادرار، درد شدید، خونریزی غیرطبیعی یا زخم و عفونت بافت بیرون‌زده شود، باید سریع‌تر به پزشک مراجعه کند.
اگر احساس سنگینی در لگن، برجستگی در واژن، بی‌اختیاری ادرار یا مشکلات جدید در دفع ادرار و مدفوع دارید، بهتر است برای معاینه به متخصص زنان مراجعه کنید. حتی اگر علائم خفیف باشند، بررسی زودهنگام می‌تواند به انتخاب روش درمان مناسب کمک کند.
دکتر طاهره فروغی‌فر، متخصص زنان، زایمان و بیماری‌های مرتبط با سلامت دستگاه تناسلی زنان هستند. خانم‌هایی که با علائمی مانند احساس سنگینی لگن، برجستگی واژن، مشکلات ادراری یا احتمال افتادگی رحم مواجه هستند، می‌توانند برای بررسی وضعیت خود و دریافت مشاوره درباره روش‌های تشخیصی و درمانی به ایشان مراجعه کنند.
تشخیص دقیق میزان افتادگی و بررسی شرایط جسمی هر فرد، نقش مهمی در انتخاب بهترین روش مدیریت و درمان این عارضه دارد.
کیست تخمدان یکی از مشکلات شایع در میان زنان است که ممکن است در سنین باروری و حتی پس از یائسگی ایجاد شود. این کیست‌ها معمولاً کیسه‌هایی حاوی مایع هستند که در داخل یا روی سطح تخمدان تشکیل می‌شوند. بسیاری از کیست‌های تخمدان خوش‌خیم هستند و بدون نیاز به جراحی، طی چند هفته یا چند ماه به‌طور خودبه‌خود برطرف می‌شوند.
بااین‌حال، در برخی شرایط ممکن است کیست بزرگ شود، درد ایجاد کند یا ویژگی‌هایی داشته باشد که احتمال بدخیمی را مطرح کند. در چنین مواردی، پزشک ممکن است جراحی کیست تخمدان را توصیه کند.
اما چه زمانی جراحی ضروری است؟ آیا تمام کیست‌های بزرگ باید جراحی شوند؟ آیا می‌توان بدون برداشتن تخمدان، کیست را خارج کرد؟ در این مقاله به بررسی شرایطی می‌پردازیم که ممکن است نیاز به جراحی کیست تخمدان وجود داشته باشد.
یکی از عواملی که در تصمیم‌گیری برای جراحی کیست تخمدان اهمیت دارد، اندازه آن است. کیست‌های کوچک و ساده که ظاهر طبیعی و دیواره نازکی دارند، اغلب به درمان خاصی نیاز ندارند و فقط با سونوگرافی پیگیری می‌شوند.
اما اگر کیست اندازه بزرگی داشته باشد، ممکن است باعث ایجاد فشار روی اندام‌های مجاور مانند مثانه و روده شود. همچنین احتمال بروز عوارضی مانند پیچ‌خوردگی تخمدان در برخی کیست‌ها افزایش پیدا می‌کند.
البته بزرگ بودن کیست به‌تنهایی به معنای ضرورت جراحی نیست. پزشک علاوه بر اندازه، نوع کیست، ظاهر آن در سونوگرافی، سن بیمار و علائم بالینی را نیز بررسی می‌کند.
بسیاری از کیست‌های تخمدان بدون علامت هستند؛ اما بعضی از آن‌ها ممکن است باعث درد یا ناراحتی در ناحیه لگن شوند.
علائمی که در صورت وجود کیست تخمدان ممکن است مشاهده شوند عبارت‌اند از:
درد مداوم یا احساس سنگینی در پایین شکم
نفخ و افزایش حجم شکم
احساس فشار روی مثانه و تکرر ادرار
درد هنگام رابطه جنسی
اختلال در قاعدگی
احساس ناراحتی هنگام دفع مدفوع
اگر کیست باعث درد شدید، مداوم یا اختلال در فعالیت‌های روزمره شود و با روش‌های مناسب قابل‌کنترل نباشد، ممکن است پزشک جراحی را پیشنهاد کند.
یکی از مهم‌ترین دلایل انجام جراحی، وجود ویژگی‌های مشکوک به بدخیمی در کیست تخمدان است.
بیشتر کیست‌های تخمدان خوش‌خیم هستند؛ اما برخی توده‌ها ممکن است ماهیت سرطانی یا پیش‌سرطانی داشته باشند. احتمال بدخیمی در زنان پس از یائسگی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند و باید با دقت بیشتری بررسی شود.
برخی از ویژگی‌هایی که ممکن است در سونوگرافی توجه پزشک را جلب کنند عبارت‌اند از:
وجود قسمت‌های جامد در داخل توده
وجود برجستگی‌ها یا زوائد غیرطبیعی در دیواره کیست
وجود تیغه‌های ضخیم و نامنظم
وجود مایع آزاد غیرطبیعی در شکم
افزایش جریان خون در بخش‌های جامد توده
در چنین شرایطی، پزشک ممکن است آزمایش‌های تکمیلی و بررسی‌های تصویربرداری بیشتری درخواست کند. در صورت بالا بودن احتمال بدخیمی، جراحی با برنامه‌ریزی مناسب و گاهی با حضور متخصص انکولوژی زنان انجام می‌شود.
پیچ‌خوردگی تخمدان یکی از عوارض مهم برخی کیست‌های تخمدان است. در این وضعیت، تخمدان به دور بافت‌ها و عروق خونی اطراف خود می‌چرخد و جریان خون آن ممکن است کاهش پیدا کند یا کاملاً مختل شود.
پیچ‌خوردگی تخمدان معمولاً با علائم زیر همراه است:
درد ناگهانی و شدید در یک سمت پایین شکم
تهوع و استفراغ
حساسیت شکم به لمس
گاهی تب یا احساس ضعف
این وضعیت یک اورژانس پزشکی محسوب می‌شود و نیازمند مراجعه فوری به بیمارستان است. در بسیاری از موارد، جراحی برای باز کردن پیچ‌خوردگی و حفظ تخمدان انجام می‌شود. اگر بافت تخمدان آسیب برگشت‌ناپذیر دیده باشد، ممکن است برداشتن آن ضروری شود.
گاهی کیست تخمدان پاره می‌شود و محتویات آن وارد فضای داخل شکم می‌شود. پارگی بعضی کیست‌ها ممکن است بدون عارضه جدی باشد و با مراقبت و کنترل علائم برطرف شود.
اما اگر پارگی کیست باعث خونریزی قابل‌توجه در داخل شکم شود، ممکن است بیمار به درمان فوری و در برخی موارد جراحی نیاز داشته باشد.
درد ناگهانی و شدید شکم، ضعف، سرگیجه، غش کردن و افت فشار خون از علائمی هستند که باید جدی گرفته شوند.
بسیاری از کیست‌های عملکردی تخمدان طی یک تا سه چرخه قاعدگی کوچک می‌شوند یا از بین می‌روند. به همین دلیل، پزشک ممکن است در ابتدا به‌جای جراحی، سونوگرافی مجدد را پس از یک بازه زمانی مشخص توصیه کند.
اگر کیست در بررسی‌های بعدی همچنان باقی بماند، بزرگ‌تر شود یا ظاهر آن تغییر کند، احتمال نیاز به بررسی‌های بیشتر و جراحی مطرح می‌شود.
کیست‌هایی مانند اندومتریوما، کیست درموئید و برخی توده‌های غیرعملکردی ممکن است خودبه‌خود از بین نروند. بااین‌حال، باقی ماندن کیست نیز به‌تنهایی به معنای ضرورت جراحی نیست و تصمیم نهایی بر اساس شرایط بیمار گرفته می‌شود.
برخی کیست‌های تخمدان، به‌ویژه اندومتریوما یا کیست‌های بزرگ، ممکن است با مشکلات باروری ارتباط داشته باشند.
در بعضی بیماران، درمان جراحی می‌تواند به بهبود شرایط کمک کند؛ اما جراحی تخمدان همیشه باعث افزایش شانس بارداری نمی‌شود. به‌خصوص در مورد اندومتریوما، برداشتن کیست ممکن است به بافت سالم تخمدان آسیب بزند و ذخیره تخمدانی را کاهش دهد.
به همین دلیل، در زنانی که قصد بارداری دارند، پزشک باید مزایا و خطرات جراحی را با دقت بررسی کند و در صورت نیاز از متخصص ناباروری کمک بگیرد.
انتخاب روش جراحی به اندازه و نوع کیست، احتمال بدخیمی، وضعیت بیمار و مهارت تیم جراحی بستگی دارد.
دو روش اصلی جراحی عبارت‌اند از:
۱. لاپاراسکوپی: در این روش، جراح چند برش کوچک روی شکم ایجاد می‌کند و با استفاده از دوربین و ابزارهای مخصوص، کیست را خارج می‌کند. لاپاراسکوپی معمولاً برای کیست‌هایی که احتمال خوش‌خیم بودن آن‌ها زیاد است، کاربرد دارد. از مزایای آن می‌توان به درد کمتر پس از عمل، برش‌های کوچک‌تر و دوره نقاهت کوتاه‌تر اشاره کرد.
۲. لاپاراتومی یا جراحی باز: در این روش، برش بزرگ‌تری روی شکم ایجاد می‌شود تا جراح بتواند به تخمدان و توده دسترسی پیدا کند. این روش ممکن است برای توده‌های بسیار بزرگ یا مواردی که احتمال بدخیمی وجود دارد، مناسب‌تر باشد.
خیر. در بسیاری از موارد، هدف جراحی فقط خارج کردن کیست و حفظ بافت سالم تخمدان است. به این روش کیستکتومی تخمدان گفته می‌شود.
بااین‌حال، در شرایطی مانند آسیب شدید تخمدان، خونریزی غیرقابل‌کنترل یا احتمال بالای بدخیمی، ممکن است برداشتن بخشی از تخمدان یا تمام آن ضرورت پیدا کند.
انتخاب روش جراحی باید با توجه به شرایط بیمار و تا حد امکان با هدف حفظ عملکرد تخمدان و باروری انجام شود.
دکتر طاهره فروغی فر، جراح و متخصص زنان، زایمان و نازایی و دارای فلوشیپ اختلالات کف لگن هستند. ایشان در زمینه تشخیص و درمان بیماری‌های زنان، مشکلات دستگاه تناسلی و اختلالات کف لگن فعالیت می‌کنند.
اگر به کیست تخمدان مبتلا هستید یا علائمی مانند درد لگن، نفخ مداوم، نامنظم شدن قاعدگی و احساس فشار در ناحیه شکم دارید، مراجعه به متخصص زنان برای بررسی وضعیت تخمدان‌ها اهمیت دارد.
تشخیص دقیق نوع کیست و بررسی اندازه، ظاهر و شرایط بیمار به پزشک کمک می‌کند تا مشخص کند آیا پیگیری دوره‌ای کافی است یا جراحی ضرورت دارد.
برای کسب اطلاعات بیشتر درباره خدمات دکتر طاهره فروغی فر و دریافت اطلاعات تماس و نوبت‌دهی می‌توانید به وب‌سایت رسمی ایشان مراجعه کنید: